మనిషి చేతిలో మొబైల్ ఉండేది ఒకప్పుడు అవసరానికి. ఇప్పుడు మొబైల్ చేతిలో మనిషే ఉన్నట్టు అనిపిస్తోంది. ఉదయపు వెలుగు కిటికీలోంచి లోపలికి రాకముందే తెర వెలుగు కళ్లలో పడుతోంది. నిద్రలేచిన వెంటనే పలకరించేది మన పక్కన ఉన్న మనిషి కాదు, మన చేతిలో ఉన్న పరికరం. ఈ మార్పు ఒక్కసారిగా వచ్చినదేమీ కాదు; నెమ్మదిగా, మనకు తెలియకుండానే మన అలవాట్లలోకి జారిపోయిన జీవనశైలి ఇది. సౌకర్యం పేరుతో మొదలైన ప్రయాణం, అలవాటుగా మారి, ఆ తరువాత ఆధారంగా మారిపోయింది. ఇళ్లలో గదులు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి, కానీ వాటిలో మాటల గుబురులు తగ్గాయి. ఒకే ఇంట్లో ఉంటూ వేర్వేరు తెరల్లో మునిగిపోయిన ముఖాలు కనిపిస్తున్నాయి. భోజనపు పళ్లెం ముందు కూర్చున్నా, చూపు మాత్రం చేతిలోని చిన్న తెరపైనే ఆగిపోతోంది. నవ్వు, కోపం, ఆశ్చర్యం- అన్నీ ఇప్పుడు ఎమోజీల రూపంలోకి మారాయి. ఎదురుగా ఉన్న మనిషి మనసును చదవడం కన్నా, స్టేటస్లను స్క్రోల్ చేయడం సులభంగా మారింది. ఈ సులభతే సంబంధాలను నెమ్మదిగా పలుచబరుస్తోంది. స్నేహం అనే మాటకు అర్థం కూడా మారిపోయింది.
ఒకప్పుడు కలిసినప్పుడు కళ్లలోకి చూసి మాట్లాడే అనుభూతి ఉండేది. ఇప్పుడు ఆన్లైన్లో ఉన్నాడు అన్న భావనతోనే సరిపెట్టుకుంటున్నాం. మాట్లాడాల్సిన మాటలు టైప్ అవుతున్నాయి, చెప్పాల్సిన భావాలు ఫార్వర్డ్ అవుతున్నాయి. మనసులోని మాట బయటకు రావడానికి ధైర్యం అవసరం; తెర వెనుక దాగి చెప్పడానికి మాత్రం ఏ ధైర్యం అవసరం లేదు. అందుకే సంబంధాల్లో లోతు తగ్గి, ఉపరితలం పెరిగినట్టు అనిపిస్తోంది.అయితే ఈ డిజిటల్ ప్రపంచం పూర్తిగా శత్రువు కూడా కాదు. దూరాన్ని దగ్గర చేసింది, సమాచారాన్ని వేగంగా అందించింది, ఎన్నో అవకాశాలను తెచ్చింది. కానీ సమస్య వాడకంలో కాదు, మునిగిపోవడంలో ఉంది. పనిముట్టుగా ఉండాల్సినది పాలకుడిలా మారినప్పుడు మనిషి స్వేచ్ఛ కుదించబడుతుంది. మనం నియంత్రించాల్సిన పరికరం మనల్ని నియంత్రిస్తున్నప్పుడు, మనసుకు తెలియని ఒత్తిడి మొదలవుతుంది. ఆ ఒత్తిడి మాటల్లో బయటపడదు, మౌనంగా మన ప్రవర్తనను మార్చేస్తుంది. పిల్లల కళ్లలో ఆడాల్సిన కలలు కూడా ఇప్పుడు తెరలలో బందీ అవుతున్నాయి. పెద్దల అనుభవాల కథలు వినాల్సిన చెవులు, హెడ్ఫోన్లలో దాక్కుంటున్నాయి. తరం నుంచి తరానికి అందాల్సిన అనుభూతులు మధ్యలోనే తెగిపోతున్నాయేమో అన్న సందేహం కలుగుతుంది. మనిషి మనిషిని తాకే సందర్భాలు తగ్గినప్పుడు, మనసులు కఠినంగా మారే ప్రమాదం ఉంది. ఈ కఠినత కనిపించదు, కానీ సంబంధాల వెచ్చదనాన్ని నెమ్మదిగా హరిస్తుంది. నగర వీధుల్లోనూ, పల్లె అంచుల్లోనూ ఒకే రకమైన దృశ్యం కనిపిస్తోంది. నడుస్తున్న కాళ్లు ముందుకు సాగుతున్నా, మనసు మాత్రం తెరలోనే ఆగిపోయింది.
రోడ్డు దాటేటప్పుడు కూడా చూపు పైకెత్తని అలవాటు, మన జీవితపు జాగ్రత్తలను కూడా మెల్లగా తుంచేస్తోంది. పరిసరాల పట్ల స్పృహ తగ్గిన కొద్దీ, మనలోని స్పందనశక్తి మందగిస్తోంది. మనిషి తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని గమనించకుండా పోతే, అతని ఆలోచనల ప్రపంచం కూడా సంకుచితమవుతుంది అన్న నిజం మనకు తెలియకుండానే జరుగుతోంది. డిజిటల్ అలవాట్లు మన భాషను కూడా మార్చుతున్నాయి. మాటల మధ్య నిశ్శబ్దానికి అర్థం ఉండేది ఒకప్పుడు; ఇప్పుడు ఆ నిశ్శబ్దాన్ని భరించలేని మనస్తత్వం పెరిగింది. వెంటనే ఏదో ఒక శబ్దం, ఏదో ఒక స్క్రీన్ కావాలనే ఆత్రం. ఒంటరితనం అనేది మనిషికి ఆలోచనల తోటగా ఉండాల్సిన చోట, భయంగా మారుతోంది. ఆ భయాన్ని దాచుకోవడానికి తెరలను ఆశ్రయించడం అలవాటైపోయింది. సాహిత్యం, కళలు, ఆలోచనలు ఒకప్పుడు మనల్ని లోపలికి తీసుకెళ్లేవి. ఇప్పుడు అవి కూడా చిన్న చిన్న క్లిప్పులుగా ముక్కలై మన ముందుకొస్తున్నాయి. లోతుగా చదివే సహనం తగ్గి, వెంటనే అర్థమైపోవాలనే తొందర పెరిగింది. ఈ తొందర మన ఆలోచనల నెమ్మదిని హరించి, ఉపరితలపు అభిప్రాయాలతో సరిపెట్టే పరిస్థితిని తెస్తోంది. మనిషి లోపలికి ప్రయాణించకపోతే, బయట ప్రపంచం ఎంత పెద్దదైనా అతని అనుభూతి చిన్నదిగానే మిగులుతుంది.
ఇళ్లలో పెద్దలు, చిన్నలు ఒకే గదిలో ఉన్నా, ఒక్కొక్కరు ఒక్కో ప్రపంచంలో జీవిస్తున్నట్లుగా ఉంది. అనుభవం మాటగా మారకముందే, ఆ మాటకు విలువ తగ్గిపోతోంది. వినేచెవులు ఉన్నా, వినాలనే మనసు కొరవడుతోంది. ఈ దూరం కొలతల్లో కనిపించదు, కానీ కాలం గడిచేకొద్దీ సంబంధాల బరువును తగ్గిస్తుంది. మనిషి తన కథ చెప్పుకోలేకపోతే, తనలోనే మౌనంగా ముడుచుకుంటాడు. ప్రపంచం చిన్నదైపోయిందని అనడం ఇప్పుడు ఉపమానం కాదు; నిజానికి ప్రపంచమే ఒక చేతిలో ఇమిడిపోయినట్టైంది. ఆసియా నగరాల్లో ఉదయం రైళ్లలో ప్రయాణించే వారిని గమనిస్తే, కిటికీ బయట దృశ్యాలకన్నా తెరలోని సమాచారానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. యూరప్ దేశాల్లో కేఫ్లలో కూర్చున్న జంటలు ఒకరినొకరు కాకుండా ఒక్కో స్క్రీన్ను చూసుకుంటూ కాఫీ తాగుతున్న దృశ్యాలు సామాన్యమయ్యాయి. భౌగోళికంగా భిన్నమైన సంస్కృతులైనా, మనుషుల అలవాట్లు మాత్రం ఒకే దిశగా మారుతున్నాయి. ఉత్తర అమెరికాలో కార్యాలయ సంస్కృతి వేగంగా డిజిటల్ వైపుకు మళ్లిన తరువాత, వ్యక్తిగత సమయం అనే భావన మసకబారింది. పని ముగిసినా సందేశాలు, సూచనలు నిరంతరం వస్తూనే ఉంటాయి. పని-విశ్రాంతి మధ్య గీత చెరిగిపోవడంతో, మనసుకు విశ్రాంతి అనే పదమే తెలియని పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఈ ఒత్తిడి బయటకు కనిపించకపోయినా, మనుషుల మధ్య సహనం తగ్గుతున్న రూపంలో బయటపడుతోంది. జపాన్ వంటి దేశాల్లో సాంకేతిక పురోగతి అద్భుతంగా ఉన్నప్పటికీ, ఒంటరితనం ఒక సామాజిక ప్రశ్నగా మారింది. యంత్రాలతో నిండిన జీవితం, మనుషుల మధ్య సంభాషణను తగ్గించినప్పుడు, భావోద్వేగాలు లోపలే ముడుచుకుంటాయి. మాట అవసరం లేని సౌకర్యాలు పెరిగిన కొద్దీ, మాట విలువ తగ్గుతోంది. ఇది ఒక్క దేశానికే పరిమితం కాని ప్రపంచవ్యాప్త పరిణామం.
ఆఫ్రికా ఖండంలోనూ, దూర గ్రామాలకు కూడా మొబైల్ చేరిన తరువాత జీవనశైలి మారింది. ఒకప్పుడు సమూహంగా కూర్చొని చెప్పుకునే కథలు ఇప్పుడు చిన్న తెరలలోకి వెళ్లిపోయాయి. సమాచారం చేరుతున్న వేగం పెరిగినా, అనుభూతులను పంచుకునే సమయం తగ్గుతోంది. ఆధునికత అందరికీ సమానంగా చేరుతున్నా, దాని ప్రభావం ప్రతి చోటా ఒకేలా మనిషిని మార్చుతోంది. ఇక లాటిన్ అమెరికా దేశాల్లో యువత మధ్య కనిపిస్తున్న మరో మార్పు- నిరంతర కనెక్టివిటీ వల్ల కలిగే అలసట. ఎప్పుడూ అందుబాటులో ఉండాలనే ఒత్తిడి, వ్యక్తిగత స్థలాన్ని కుదింపజేస్తోంది. స్పందించాల్సిన బాధ్యత మనిషిని తనంతట తాను ఉండనివ్వడం లేదు. అయినా ఆశ పూర్తిగా ఆరిపోలేదు. మనిషికి తిరిగి తనను తాను గుర్తించుకునే శక్తి ఉంది. ఒక రోజు తెరను కాస్త ఆలస్యంగా ఆన్ చేయడం, ఒక సంభాషణను పూర్తిగా వినడం, ఒక అనుభూతిని మధ్యలో ఆపకుండా అనుభవించడం- ఇవి చిన్నగా కనిపించినా, పెద్ద మార్పులకు విత్తనాలు. చివరికి పరిష్కారం కఠిన నిషేధాల్లో కాదు, అవగాహనలో ఉంది. రోజులో కొంత సమయాన్ని తెరలకే కాకుండా మనుషులకు కేటాయించుకోవడం, అవసరానికి మాత్రమే పరికరాలను వాడడం, మిగిలిన సమయంలో మనసుకు మాటిచ్చే జీవితం ఎంచుకోవడం -ఇదే ముందుకు నడిచే దారి. డిజిటల్ ప్రపంచం ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది. కానీ మనిషి మనిషిగా మిగలాలంటే, మొబైల్ మన చేతిలో ఉండాలి, మనం మొబైల్ చేతిలో కాదు.
చిటికెన కిరణ్ కుమార్
94908 41284