అమెరికా, సౌదీ, ఇజ్రాయెల్ ఈ మూడు దేశాల చిరకాల ప్రత్యర్థి ఆయతుల్లా అలీ ఖమేనీని హతమార్చడం ప్రపంచ అస్తిత్వాన్నే ప్రశ్నించే విధంగా అమెరికా మారుతున్నదనే సంకేతాలు ఇస్తున్నది. గత కొంతకాలంగా డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఈ విషయమై బహిరంగంగా హెచ్చరికలు చేస్తున్నారు. ఇతర దేశాల సార్వభౌమాధికారాన్ని అమెరికా దెబ్బతీయటం నేడు ఓ రివాజుగా మారిపోయింది. వెనెజువెలా అధ్యక్షుడిని, ఆయన భార్యను తమ దేశానికి ఎత్తుకుపోయారు, ఇరాన్ సుప్రీంను ఆయన నివాసంలోనే హతమార్చారు. ఇజ్రాయెల్కు చెందిన అత్యంత ప్రతిభావంతమైన సమాచార సేకరణ సంస్థ మొసాద్, సౌదీ ఇంటెలిజెన్స్ సంస్థ అందించిన సమాచారంతో ఖమేనీని, ఇరాన్ రక్షణ శాఖామంత్రితో కీలకమైన 40 మందికి పైగా నేతలను హతమార్చారు. జూన్ 2025లో 12 రోజుల సంఘర్షణకు ముందు జరిగిన సంఘటనల మాదిరిగానే, ఈసారి కూడా టెహ్రాన్, వాషింగ్టన్ల మధ్య పరోక్షంగా చురుకైన చర్చలు జరుగుతున్న సమయంలో అమెరికా దాడులు జరిగాయి.
కానీ ముఖ్యమైన తేడా ఏమిటంటే ప్రస్తుత యుద్ధం చర్చలలో పురోగతి కారణంగానే జరిగింది. సాంప్రదాయకంగా తీవ్రమైన మధ్యవర్తిగా వ్యవహరిస్తున్న ఒమన్ విదేశాంగ మంత్రి బదర్ అల్-బుసైది అమెరికా -ఇరాన్ చర్చల వివరాలను బహిరంగపరిచారు. ఇరాన్ అణు పదార్థాల సున్నా నిల్వకు అంగీకరించడం, దానిలో ఉన్న 60 శాతం సుసంపన్నమైన నిల్వను తిరిగి పొందలేని ఇంధనానికి తగ్గించడం, అమెరికా ఇన్స్పెక్టర్లకు ఇరాన్ అణు ప్రదేశాలను యాక్సెస్ చేయడానికి అనుమతించడం వంటి ఇతర చర్యలు వెంటనే అమలు చేయగలవని ఆయన నొక్కి చెప్పారు. అమెరికా విధించే అనేక కఠినమైన షరతులకు ఇరాన్ దిగివచ్చిందని కూడా ఆయన మాటలు వెల్లడించాయి.
అంతర్జాతీయ అణుఇంధన సంస్థ (ఐఎఇఎ)ద్వారా సుసంపన్నమైన యురేనియం, ఇరాన్ అణు సౌకర్యాల తనిఖీలపై సమాంతర సాంకేతిక చర్చల వైపు వెళ్లడానికి రెండు దేశాలు సిద్ధమవుతున్న సమయంలో ఈ దాడులు ప్రారంభమయ్యాయి. గతంలో ఇరాక్లో రసాయన ఆయుధాల నెపంతో దాడిచేసి, అక్కడ సద్దాం హుస్సేన్ పాలనను అంతం చేసిన విధంగా, ఇరాన్లో కూడా తమ కీలుబొమ్మ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు కోసమే అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ఈ దుశ్చర్యకు పాల్పడ్డాయి గాని, అణ్వయుధాల వివాదం కాదని ఈ సందర్భంగా స్పష్టం అవుతుంది. దౌత్యపరమైన పురోగతి కనిపించినప్పటికీ, వైట్ హౌస్ నిబద్ధత ఉచ్చులో ఉన్నట్లుగా పనిచేస్తుందని ప్రతిబింబిస్తూ, ఇరాన్పై దాడి చేయాలనే వాషింగ్టన్ ప్రణాళికగురించి మస్కట్కు తెలుసు అని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. తొలి నుండి ‘పాలన మార్పు’ అంటున్న ట్రంప్ ఏకంగా ఖమేనీని హత మార్చడంతో యుద్ధం ప్రారంభించారు. తన సీనియర్ గార్డులను శిరచ్ఛేదం చేసినప్పటికీ, ఇరాన్ గల్ఫ్లోని ప్రతి దేశంలోనూ, ఇరాక్, ఇజ్రాయెల్లోనూ ఉన్న అమెరికా స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని డ్రోన్, క్షిపణి దాడులతో ప్రతీకార చర్యలకు దిగింది.
ఇరాన్ జూన్ 2025లో మాదిరిగా పరిమితంగా కాకుండా దుబాయ్, బహ్రెయిన్, రియాద్, కువైట్లపై దాడులు, సైనిక, పౌర ప్రదేశాలను లక్ష్యంగా చేసుకోవడంతో ఈ ఘర్షణల పరిధి విస్తరిస్తుంది. ఇరాన్ హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళుతున్న చమురు ట్యాంకర్లను నిలిపివేస్తున్నట్లు ప్రకటించడంతో ప్రపంచం చమురు సంక్షోభంలో చిక్కుకునే ప్రమాదం ఏర్పడింది. ఇరాన్ పాలన సుప్రీం లీడర్ ‘బలిదానానికి ప్రతీకారం తీర్చుకుంటామని’ ప్రతిజ్ఞ చేసింది. పరస్పరం దాడులను తీవ్రతరం చేస్తున్న సమయంలో పలు ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ను లక్ష్యంగా చేసుకుని అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ఎర్రటి గీతను దాటాయా? ఇప్పటికే అస్థిరంగా ఉన్న మధ్యప్రాచ్యంలో సుదీర్ఘమైన, అస్థిరపరిచే యుద్ధానికి వారు సిద్ధంగా ఉన్నారా?
కేవలం ఇరాన్లో పాలన మార్పు లక్ష్యంగానే అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ రెండూ దాడులు ప్రారంభించాయి అనడంలో సందేహం లేదు. ఇరాన్ ప్రజలను పశ్చిమదేశాలతో మరింత అనుసంధానించే ప్రభుత్వాన్ని అక్కడ ఏర్పర్చడమే వారి లక్ష్యం. కానీ 30,000 అడుగుల ఎత్తు నుండి క్షిపణులను ప్రయోగించి అగ్రనాయకత్వాన్ని హతం చేసినంత తేలికగా, వీధులలో ప్రజలను సమీకరించి, ప్రభుత్వంలో మార్పు తీసుకురావడం అమెరికాకు అంత సులభం కాదని గ్రహించాలి. ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ కొనసాగింపును నిర్ధారించడానికి త్వరగా కదిలిందని పరిణామాలు సూచిస్తున్నాయి. సత్వరమే కొత్త సుప్రీం లీడర్ను నియమించే రాజ్యాంగ ప్రక్రియను ఇరాన్ ప్రారంభించింది. రాజ్యాంగం ఆదేశించిన విధంగా, తాత్కాలికంగా, ఎక్స్పెడియెన్సీ డిస్సర్న్మెంట్ కౌన్సిల్ ద్వారా ఎంపిక చేసిన అధ్యక్షుడు, న్యాయవ్యవస్థ అధిపతి, గార్డియన్ కౌన్సిల్ నుండి ఒక న్యాయనిపుణుడితో కూడిన కౌన్సిల్ సుప్రీం లీడర్ విధులను స్వీకరించింది.
12 రోజుల యుద్ధం సమయం నుండే ఇరాన్ పాలన వారసత్వ ప్రణాళిక గురించి మాట్లాడుతోంది. ఈ సన్నాహాలు ఇప్పుడు అమలులోకి వచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది. అక్కడి పాలనను బలహీనపరిచే బదులు, ఈ హత్యలు ఇటీవలి వరకు ఆర్థిక పరిస్థితులు, రాజకీయ అణచివేతపై గణనీయమైన వీధి నిరసనలలో నిమగ్నమై ఉన్న జనాభాను ఏకం చేసే అవకాశం లేకపోలేదు. ప్రస్తుత పాలనా కూలిపోయినా అమెరికా అనుకూల ప్రభుత్వం ఏర్పడాలి అంటే ఇరాన్ సైన్యం, ఐఆర్జిసి, బాసిజ్లను అధిగమించడానికి వారికి ప్రజలలో లాజిస్టికల్ మద్దతు అవసరం. అంటే ఆయుధాలు, లాజిస్టిక్ల భారీ సరఫరాను ఏర్పాటు చేయడం. క్షేత్రస్థాయిలో సాయుధులను మోహరించడం. ప్రస్తుత పరిస్థితులలో అందుకు ఏమేరకు అవకాశం ఉందన్నది సందేహాస్పదమే. ఇప్పటివరకు, ఇరాన్ పాలన గణనీయమైన స్థిరత్వాన్ని ప్రదర్శించింది. అగ్ర కమాండర్ల నష్టాన్ని తట్టుకుంటూనే, సముద్ర ప్రాంతంతో సహా బహుళ థియేటర్లలో గణనీయమైన ప్రతిఘటనను కొనసాగిస్తోంది.
గత సెప్టెంబర్లో దోహాలో హమాస్తో సంబంధం ఉన్న లక్ష్యాలపై ఇజ్రాయెల్ దాడుల తర్వాత, అమెరికా రక్షణపై నమ్మకం మునుపటిలా బలంగా ఉండకపోవచ్చు. ఇరాన్ గల్ఫ్ దేశాలపై అమెరికా- ఇజ్రాయెల్ మధ్య మరింత ఉద్రిక్తతను నిరోధించడానికి ఒత్తిడి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా నౌకా రవాణాకు అంతరాయం కలిగించడంతోపాటు ఎర్రసముద్రం, ఆవల దాడులను విస్తరించడం ద్వారా టెహ్రాన్ ఒత్తిడిని పెంచే అవకాశం ఉంది. ఇరాకీ ప్రతిఘటన గ్రూపులు ఇప్పటికే అమెరికా లక్ష్యాలపై దాడులకు పాల్పడ్డాయని ప్రకటించాయి. అయితే అమెరికా రాయబార కార్యాలయాలు, కాన్సులేట్లకు వ్యతిరేకంగా ప్రజాప్రదర్శనలు ఈ ప్రాంతం అంతటా మరో అమెరికన్ వ్యతిరేక భావాన్ని సృష్టించవచ్చు.
రాబోయే రోజుల్లో, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దీర్ఘకాలిక సంఘర్షణకు సిద్ధంగా ఉన్నారా? లేదా ఉద్రిక్తతను తగ్గించడానికి ఆఫ్- ర్యాంప్ను కోరుకుంటారా? అని నిర్ణయించుకోవాలి. ఈ పరిస్థితి దక్షిణాసియాకు కూడా గణనీయమైన ప్రభావాలను చూపుతుంది. మధ్యప్రాచ్యంలో మరింత ఉద్రిక్తత ఇరాన్పై కొత్త ఆంక్షలకు దారితీయవచ్చు. కీలకమైన వాణిజ్య, ఇంధన సరఫరా మార్గాలను దెబ్బతీయవచ్చు. ఇప్పటివరకు, అమెరికన్ సైనిక పరికరాలు, సిబ్బందికి స్థలం ఇచ్చిన ప్రాంతీయ భాగస్వాములను బెదిరించడానికి ఇరాన్ సైనిక స్థావరాలు, పౌర ప్రాంతాలను జాగ్రత్తగా లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్నది. యుద్ధాన్ని వారాలపాటు సాగదీయడం ద్వారా ప్రాంతీయ ఆటగాళ్ళు కాల్పుల విరమణ కోసం కలిసి వస్తారని ఇరాన్ ఆశిస్తున్నట్లు కనిపిస్తున్నది. టెహ్రాన్ దాడుల కారణంగా ప్రాంతీయ ప్రత్యర్థులు తమ సొంత జనాభా భద్రతను ప్రమాదంలో పడేయడానికి ఇష్టపడరు.
ముఖ్యంగా భారతదేశం చాలా ప్రమాదంలో చిక్కుకునే అవకాశం ఉంది. గల్ఫ్లోని పెద్ద సంఖ్యలో భారతీయ ప్రవాసులు ఎదురుకాల్పుల్లో చిక్కుకోవచ్చు. చాలా మంది తక్కువ సమయంలోనే అక్కడి నుండి వెళ్లిపోవాల్సి రావచ్చు. ఒక ముఖ్యమైన ప్రాంతీయ భాగస్వామి అయిన ఇరాన్ స్థిరత్వం, శ్రేయస్సుపై భారతదేశం ప్రయోజనాలు కూడా ముడిపడి ఉన్నాయని మరచిపోలేము. అంతేకాకుండా, ఇరాన్లోని మిగిలిన అణుకేంద్రాలను నిర్లక్ష్యంగా లక్ష్యంగా చేసుకోవడం వల్ల ఈ ప్రాంతం అంతటా రేడియోధార్మిక కాలుష్యం వచ్చే ప్రమాదం ఉంది. ఇది భారతదేశంతో సహా పొరుగు దేశాలను ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది. ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్న సమయంలో, ఇరాన్ అణు, క్షిపణి కార్యక్రమాల గురించి వారి ఆందోళనలతో సంబంధం లేకుండా, బాధ్యతాయుతమైన దేశాలు దౌత్య ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది. లేనిపక్షంలో మధ్యప్రాచ్యంలో దీర్ఘకాలిక, విస్తరిస్తున్న సంఘర్షణ ఈ ప్రాంతం దాటి దుష్ప్రమాణాలు చూపే అవకాశం ఉంది.
చలసాని నరేంద్ర
98495 69050