‘కులాలు మనల్ని విభజించాయి, మానవత్వం ఐక్యపరుస్తుంది’ అని డాక్టర్ అంబేద్కర్ జీవితాంతం పోరాడారు. కానీ ఇలాంటి గొప్ప మాటలు ఉపన్యాసాలు, పుస్తకాల్లో మాత్రమే పరిమితమవుతున్నాయని తెలంగాణ నాగర్కర్నూల్లోని కుమ్మెర గ్రామంలో జరిగిన దారుణ ఘటన మరోసారి రుజువు చేసింది. అగ్రకుల అహంకార హింసకు బలైన రెండు నెలల చిన్నారి మృతి అది ఒక కుటుంబాన్ని మాత్రమే కాదు, సమాజ మానవత్వాన్నే నిలదీస్తోంది. కులం పేరిట పసిపాప ప్రాణం కోల్పోవడం 21వ శతాబ్ద భారతదేశానికి తగినదేనా? సాంకేతిక పురోగతి, ఆర్థిక వృద్ధి, అంతరిక్ష విజయాలతో ప్రపంచాన్ని ఆకట్టుకుంటున్న దేశం, తన గ్రామ వీధిలో ఒక చిన్నారి సురక్షితంగా జీవించలేకపోతే, ఆ అభివృద్ధికి అర్థం ఏమిటి? ఇదే ఈ ఘటన మిగిల్చిన మౌన ప్రశ్న. ఏండ్లు గడిచినా, కులాల కుమ్ములాటలు, మత విద్వేషాలు ఎక్కడో చోట జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఇంకా ఆందోళన కలిగించేది శిక్షల శాతం పడిపోవడం. విచారణలు ఆలస్యం కావడం, సాక్ష్యాల లోపం, ఒత్తిళ్లు ఇవన్నీ కలసి బాధితులకు న్యాయం ఆలస్యమవడానికి కారణమవుతున్నాయి.
న్యాయం ఆలస్యమైతే అది అన్యాయం అన్న సూత్రం ఇక్కడ మరింత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటోంది. నాగర్కర్నూల్ ఘటన స్థానిక సమస్య కాదు దేశ వ్యాప్త సమస్య. గణాంకాలు చెబుతున్నాయి ఎన్సిఆర్బి డేటా ప్రకారం, 2022లో ఎస్సిలపై 57,582 కేసులు, 2023లో 57,789కి పెరిగాయి. 2024లో కూడా 50,000కి పైగా ఎస్సి, ఎస్టి అట్రాసిటీస్ కేసులు నమోదయ్యాయి. దళిత హత్యల్లో 30% కుల వివక్షే ప్రధాన కారణం. యుపి (12,287), రాజస్థాన్ (8,651), మధ్యప్రదేశ్ (7,732)లో ఎక్కువ.కన్విక్షన్ రేట్ 2020లో 39.2% నుంచి 2022లో 32.4%కి పడిపోయింది. ఇలాంటి గణాంకాలు మన సమాజం మానవత్వాన్ని కోల్పోతోందని చాటి చెబుతున్నాయి. సమానత్వం, స్వేచ్ఛ, సౌభ్రాతృత్వం ఇవి భారత రాజ్యాంగపు మూల సూత్రాలు. ఆర్టికల్ 14 నుంచి 17 వరకు సమాన హక్కులను హామీ ఇచ్చాయి. అస్పృశ్యత నిర్మూలనను చట్టబద్ధంగా అమలు చేశారు. ఎస్సి, ఎస్టి అట్రాసిటీస్ నిరోధక చట్టం అమలులో ఉంది. అయితే చట్టం ఉండటం సరిపోదు. అమలు కట్టుదిట్టంగా లేకపోతే ప్రయోజనం ఉండదు.
అన్ని జిల్లాల్లో ప్రత్యేక కోర్టులు లేకపోవడం, కేసుల విచారణలో జాప్యం, బాధితులపై ఒత్తిళ్లు -ఇవన్నీ వ్యవస్థలోని లోపాలను సూచిస్తున్నాయి. న్యాయం వేగంగా అందకపోతే ప్రజాస్వామ్యంపై విశ్వాసం దెబ్బతింటుంది. కుల వ్యవస్థ చరిత్రలో ఒక సామాజిక నిర్మాణంగా ప్రారంభమైనా, కాలక్రమేణా అది ఆధిపత్యానికి ఆయుధమైంది. వేదాల కాలం నుంచి మధ్యయుగాల వరకు, ఆధునిక యుగంలోనూ అది రూపాంతరం చెందుతూ కొనసాగింది. సాహిత్యం కూడా ఈ వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబించింది. ప్రేమ్చంద్ ‘గోదాన్’లో హోరీ జీవితం, గురజాడ అప్పారావు రచనల్లో కనిపించే సామాజిక చైతన్యం ఇవన్నీ సమాజంలో అసమానతలపై ప్రశ్నించాయి. గాంధీజీ దళితుల అభ్యున్నతికి కృషి చేశారు.కానీ ఇవి కేవలం మాటలా..? మాణిక్చౌక్ (1946) లో దళితులపై హింస, మర్ముకల (భీమా కోరేగావ్ 2018)లో మొబ్ దాడి, ఉన్నవల్లి (2023)లో దళిత భాయ్-బ్యాన్ హింసలు చెబుతున్నాయి మార్పు ఇంకా దూరమే. మానవత్వ కోణంలో చూస్తే, ఈ ఘటనలు మన స్వార్థానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తున్నాయి.
చిన్నారి ప్రాణం కోల్పోయిన క్షణం, తల్లి మౌనిక గుండెలు పగిలిన ఆవిష్కరణ. తెలుగు సాహిత్యంలో గురజాడ అప్పారావు ‘కనీరు కన్నీళ్లు కలిసి పోతున్నాయి’ అన్నట్టు, ఈ దుఃఖం సమాజానికి కన్నీళ్లు తెప్పించింది. యుఎన్ హ్యూమన్ రైట్స్ రిపోర్ట్ ప్రకారం, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కులవివక్ష ఎక్కువగా ఉన్నట్లు నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి. ఇది మానవ హక్కులకు అతి పెద్ద సవాల్. ప్రపంచ వేదికలపై సమానత్వం గురించి మాట్లాడే దేశం, తన అంతర్గత విభజనలను అధిగమించలేకపోతే అది విరోధాభాసమే. మన విద్యా వ్యవస్థ ప్రతిభను పెంపొందిస్తోంది. కానీ విలువలను పెంచుతోందా? పిల్లలకు ర్యాంకులు, పోటీ, విజయమే నేర్పితే సరిపోదు. సహానుభూతి, పరస్పర గౌరవం, సమానత్వం వంటి విలువలు చిన్నప్పటి నుంచే బోధించాలి. పాఠ్యపుస్తకాలకే పరిమితం కాకుండా, పాఠశాల వాతావరణంలో ఆచరణలో కనిపించాలి. అంబేద్కర్ చూపించిన మార్గం, కుల నిర్మూలన, సామాజిక న్యాయం, విద్యలో భాగం కావాలి. మనిషి అనే గుర్తింపే ప్రధానమని పిల్లలకు నేర్పాలి. ఇలాంటి ఘటనల తర్వాత కొద్ది రోజులు ఆగ్రహావేశాలు, నిరసనలు. ఆపై మౌనం. కానీ బాధిత కుటుంబానికి ఆ మౌనం శాశ్వత గాయం. మీడియా సంచలనాలకే పరిమితం కాకుండా మూలకారణాలను వెలికితీయాలి. చైతన్యాన్ని పెంపొందించాలి. రాజకీయాలు కులఓటు బ్యాంకులకే పరిమితం కాకుండా సమానత్వానికి కట్టుబడాలి. ఎస్సి, ఎస్టి అట్రాసిటీస్ చట్టాన్ని కట్టుదిట్టంగా అమలు చేయాలి. ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టుల విస్తరణ అవసరం.
మార్పు ఎక్కడి నుంచి ప్రారంభమవుతుంది..? ఇంటి నుంచి. మన మాటల నుంచి. మన పిల్లలకు ఇచ్చే విలువల నుంచి. మన మాటల్లో వివక్ష ఉండకూడదు. మన నిర్ణయాల్లో పక్షపాతం ఉండకూడదు. గ్రామాల్లో సామూహిక కార్యక్రమాలు, ఐక్యతను పెంపొందించే ప్రయత్నాలు అవసరం. యువత సామాజిక మాధ్యమాల్లో చైతన్య కార్యక్రమాలు చేపట్టాలి. కులం కంటే మానవత్వం గొప్పదని తెలియజేసే ఉద్యమాలు సమాజాన్ని మేల్కొలపాలి. నాగర్కర్నూల్ చిన్నారి మౌనంగా ఒక ప్రశ్న వేసింది నా తప్పు ఏమిటి? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వాల్సింది మనమంతా. ఈ ఘటనను కేవలం వార్తగా మరిచిపోతే అది మరో గణాంకమవుతుంది. కానీ దాన్ని మేల్కొలుపు పిలుపుగా తీసుకుంటే అది మార్పుకు నాంది అవుతుంది.మానవత్వం బయట వెతికే విలువ కాదు. అది మనలోనే ఉంది. దాన్ని వెలిగించాల్సింది మనమే. మనిషిమీద మనిషి ఆధిపత్యం కాదు మమకారం రాజ్యమేలే సమాజమే నిజమైన అభివృద్ధి సాధించినదిగా చరిత్ర గుర్తిస్తుంది. కులాలు, మతాలు, వర్గాలు ద్వితీయాలు కావాలి. మనిషి అనే ఒకే గుర్తింపు సరిపోతుంది. ఒక చిన్నారి సురక్షితంగా జీవించలేని సమాజం ఎంత అభివృద్ధి చెందినా అది అసంపూర్ణమే. మానవత్వ దీపం మళ్లీ వెలగాలి. అదే నిజమైన భారతీయత్వం. అదే అసలు స్వాతంత్య్రం.
– జంపాల ప్రవీణ్
(పీపుల్స్ పల్స్ రీసెర్చ్ సంస్థ)