Hanuman: రామాయణంలో హనుమంతుడిని అపార బలం, అచంచల భక్తి, అసాధారణ పరాక్రమానికి ప్రతీకగా వర్ణిస్తారు. సముద్రాన్ని దాటడం, లంకను దహనం చేయడం, సంజీవని పర్వతాన్ని మోసుకురావడం వంటి ఎన్నో అసాధ్యమైన కార్యాలను ఆయన సాధించినట్లు ఇతిహాసం చెబుతుంది. అందుకే హనుమంతుడిని అజేయుడిగా భావిస్తారు. అయితే పురాణాలు, జానపద కథల్లో కొన్ని సందర్భాల్లో హనుమంతుడు ముగ్గురు వ్యక్తుల ముందు తలవంచాల్సి వచ్చిందని చెప్పబడుతుంది.
వీటిలో మొదటిగా చెప్పుకునేది మచింద్రనాథ్ కథ. రామాయణం ప్రకారం, మచ్చింద్రనాథుడు ఒక గొప్ప నిష్ణాతుడైన యోగి. ఒకసారి ఆయన రామేశ్వరం సందర్శించి, రామసేతును చూసి పులకించిపోయారు. ఆ తర్వాత ఆయన సముద్రంలో స్నానం చేసి, శ్రీరాముని భక్తిలో లీనమయ్యారు. సరిగ్గా అదే క్షణంలో, అక్కడ వానర రూపంలో ఉన్న హనుమంతుడు ఆయనను పరీక్షించాలనుకున్నాడు. అప్పుడు హనుమంతుడు తన శక్తులను ప్రదర్శించమని కోరి, అతన్ని ద్వంద్వ యుద్ధానికి సవాలు చేశాడు. అక్కడ జరిగిన యుద్ధంలో మచ్చింద్రనాథ్ యోగ శక్తుల వల్ల హనుమంతుని శక్తులు నిష్ఫలమయ్యాయి. చివరకు వాయుదేవుని జోక్యంతో యుద్ధం ముగిసింది. ఈ కథలో హనుమంతుడు ఓడిపోయినట్లుగా పరిగణించబడ్డాడు. అయితే ఈ సంఘటనకు వాల్మీకి రామాయణంలో ఆధారం లేదు. ఇది ప్రధానంగా నాథ సంప్రదాయానికి చెందిన కథగా పరిగణించబడుతుంది.
రెండో సంఘటన రావణుడి కుమారుడు మేఘనాథుడికి సంబంధించినది. సీతమ్మను వెతుకుతూ లంకలో విధ్వంసం సృష్టించిన హనుమంతుడిని అదుపులోకి తీసుకురావడానికి మేఘనాథుడు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. బ్రహ్మదేవుడి వరం వల్ల హనుమంతుడికి ఆ ఆయుధం వల్ల హాని కలగకపోయినా, బ్రహ్మాస్త్ర మహిమను గౌరవిస్తూ స్వచ్ఛందంగా దానికి బంధించబడినట్లు రామాయణం వివరిస్తుంది. అందువల్ల ఇది ఓటమిగా కాకుండా, ధర్మాన్ని గౌరవించిన చర్యగా భావిస్తారు.
మూడో సంఘటన లవకుశులతో సంబంధం కలిగి ఉంది. ఈ సంఘటన శ్రీరాముని అశ్వమేధ యజ్ఞం సమయంలో జరిగింది. యజ్ఞశాలలోని అశ్వాన్ని అడవిలోకి వదిలాక, లవకుశలు దానిని పట్టుకొని సవాలును స్వీకరించారు. శ్రీరాముని సైన్యంతో జరిగిన యుద్ధంలో లవకుశలు శత్రుఘ్న, లక్ష్మణులను సైతం ఓడించారు. ఆ తర్వాత భరతుడు, సుగ్రీవుడు, హనుమంతుడు యుద్ధానికి వచ్చారు. లవకుశుల పరాక్రమాన్ని చూసి హనుమంతుడు వారు శ్రీరాముడు మరియు సీతల కుమారులని గ్రహించాడు. ఈ విషయం తెలుసుకున్న హనుమంతుడు, పోరాడటం తగదని భావించి ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు. అయినప్పటికీ లవకుశులు అతనిపై దాడి చేశారు. కానీ హనుమంతుడు ప్రతిఘటించలేదు.
ఈ మూడు సంఘటనలు ఒక విషయాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి. హనుమంతుడి గొప్పతనం కేవలం బలంలోనే కాదు. ధర్మాన్ని గౌరవించడం, ఆయుధాల మర్యాదను కాపాడటం, నిజం తెలిసినప్పుడు అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టడం, అవసరమైతే శాంతినే ఎంచుకోవడం కూడా ఆయన వ్యక్తిత్వంలో భాగం. అందుకే హనుమంతుడిని శక్తికి ప్రతీకగా మాత్రమే కాకుండా వినయం, జ్ఞానం, భక్తికి కూడా ఆదర్శంగా హిందూ సంప్రదాయం గౌరవిస్తుంది.