Fanta: ఒకే బ్రాండ్.. ఒకే ఫాంటా పేరు.. ఒకే రంగు. కానీ క్యాన్ తెరిచే ముందు లేబుల్ను గమనిస్తే మాత్రం రెండు దేశాల్లో అమ్మే ఫాంటా మధ్య ఆశ్చర్యకరమైన తేడాలు కనిపిస్తున్నాయి. యూకేలో విక్రయించే ఫాంటాతో పోలిస్తే భారత్లో విక్రయించే ఫాంటాలో చక్కెర పరిమాణం గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉండటంతో పాటు, యూరప్లో ఆహార ఉత్పత్తులపై ప్రత్యేక ఆరోగ్య హెచ్చరికలకు కారణమయ్యే కృత్రిమ రంగు కూడా ఉంది. మరింత ఆందోళన కలిగించే విషయం ఏమిటంటే, ఆ రంగు గురించి భారత్లో క్యాన్ వెనుక భాగంలో చిన్న అక్షరాల్లో మాత్రమే సమాచారం కనిపిస్తుంది.
రాయిటర్స్ నిర్వహించిన పరిశీలనలో ఈ వ్యత్యాసాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. లండన్లో విక్రయించే ఒక క్యాన్ ఫాంటాలో 63 కేలరీలు ఉండగా, భారత్లో లభించే అదే బ్రాండ్ పానీయంలో చక్కెర పరిమాణం దాదాపు మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉందని రాయిటర్స్ పేర్కొంది. అంటే ఒకే బ్రాండ్కు చెందిన శీతల పానీయం అయినప్పటికీ, దేశాన్ని బట్టి దాని పోషక విలువలు, పదార్థాల వివరాలు గణనీయంగా మారుతున్నాయి.
ఇక్కడ అసలు చర్చ కేవలం ఫాంటా గురించే కాదు. ప్యాకేజ్డ్ ఫుడ్, శీతల పానీయాల్లో ఉండే చక్కెర, కొవ్వు, ఉప్పు వంటి పదార్థాల గురించి వినియోగదారులకు ఎంత స్పష్టమైన సమాచారం అందాలి అనే పెద్ద ప్రశ్న ఇది. యూరప్లో కొన్ని కృత్రిమ రంగుల వినియోగానికి సంబంధించిన ఆరోగ్య హెచ్చరికలు ప్యాకేజింగ్పై ప్రముఖంగా కనిపిస్తాయి. భారత్లో మాత్రం అదే తరహా సమాచారం క్యాన్ వెనుక భాగంలోని చిన్న అక్షరాల్లో పరిమితమవుతోంది.
ఫాంటాను తయారు చేసే కోకా కోలా సంస్థకు సంబంధించిన ఈ అంశం ఇప్పుడు భారత ఆహార నియంత్రణ వ్యవస్థపై కూడా ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది. భారత ఆహార భద్రత, ప్రమాణాల ప్రాధికార సంస్థ అయిన ఎఫ్ఎస్ఎస్ఏఐ ప్యాకేజ్డ్ ఆహార పదార్థాలపై ముందు భాగంలో రంగురంగుల ఆరోగ్య హెచ్చరికలను తప్పనిసరి చేయాలనే ప్రయత్నాన్ని ఆగస్టులో వెనక్కి తీసుకుంది. భారతీయ ఆహారంలో పాశ్చాత్య ఆహారంతో పోలిస్తే రుచులు మరింత బలంగా ఉంటాయని, అందువల్ల అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల్లో ఉన్న విధానాలను నేరుగా అనుసరించడం కష్టమని ఎఫ్ఎస్ఎస్ఏఐ వాదించింది. దానికి బదులుగా చక్కెర, కొవ్వు, ఉప్పు పరిమాణాలను నలుపు తెలుపు పట్టిక రూపంలో చూపించే విధానాన్ని ప్రతిపాదించింది.
అయితే ఈ నిర్ణయం ఇప్పుడు భారత సుప్రీంకోర్టు పరిశీలనలో ఉంది. ప్రజారోగ్య కార్యకర్తలు దాఖలు చేసిన పిటిషన్ నేపథ్యంలో ఈ వ్యవహారం న్యాయస్థానం దృష్టికి వెళ్లింది. 2050 నాటికి భారత్లో సుమారు 45 కోట్ల మంది అధిక బరువు లేదా ఊబకాయంతో బాధపడే అవకాశం ఉందని లాన్సెట్ జర్నల్లో ఇటీవల ప్రచురితమైన అధ్యయనం సూచించిన నేపథ్యంలో ఈ చర్చకు మరింత ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.
ప్రపంచంలోని దాదాపు 20 దేశాలు ఇప్పటికే ప్యాకేజ్డ్ ఆహారాల ముందు భాగంలో సులభంగా అర్థమయ్యే సూచికలను ఉపయోగిస్తున్నాయని రాయిటర్స్ నివేదిక తెలిపింది. ఉదాహరణకు చక్కెర అధికంగా ఉంటే ఎరుపు రంగులో, కొవ్వు తక్కువగా ఉంటే ఆకుపచ్చ రంగులో చూపించే ట్రాఫిక్ లైట్ తరహా లేబుళ్లు వినియోగదారులకు త్వరగా నిర్ణయం తీసుకునేలా సహాయపడతాయి. ఆరోగ్య నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇలాంటి స్పష్టమైన లేబులింగ్ వినియోగదారుల్లో మెరుగైన ఆహారపు అలవాట్లను పెంచేందుకు ఉపయోగపడుతుంది.
అయితే భారత్లో ఈ విధానాన్ని అమలు చేయడంపై ఆహార పరిశ్రమ నుంచి తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి. రాయిటర్స్ పరిశీలించిన మార్చి 19 సమావేశం రికార్డింగుల ప్రకారం, పరిశ్రమ ప్రతినిధులు ముందు భాగంలో హెచ్చరిక లేబుళ్లు వినియోగదారులను గందరగోళానికి గురిచేస్తాయని, అవి ప్రభావవంతంగా ఉండవని వాదించారు. వినియోగదారులు ఎంత తినాలి అనే పరిమాణ నియంత్రణపై దృష్టి పెట్టాలని వారు సూచించారు.
అదే సమావేశంలో కోకా కోలా ఇండియా సీనియర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ మిలి భట్టాచార్య కూడా హెచ్చరిక చిహ్నాల ఉపయోగంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు. పదార్థాల జాబితాను ఇప్పటికే చదవని వినియోగదారులు కేవలం ఒక గుర్తు లేదా చిహ్నం చూసినంత మాత్రాన తమ ఆహారపు అలవాట్లను గణనీయంగా మార్చుకుంటారని భావించడం చాలా సరళమైన అంచనా అని ఆమె పేర్కొన్నట్లు రాయిటర్స్ తెలిపింది. చక్కెర, ఉప్పు ఉన్న ఆహారాలను ప్రజలు తినకుండా హెచ్చరికలు అడ్డుకోలేవని, భారత వైద్యులు ఇప్పటికే తమ రోగులకు దూరంగా ఉండాల్సిన ఆహారాల గురించి అవగాహన కల్పిస్తున్నారని కూడా ఆమె అభిప్రాయపడినట్లు నివేదిక పేర్కొంది.
అయితే ఇక్కడ మరో ఆసక్తికరమైన అంశం ఉంది. కోకా కోలా, దాని బాట్లింగ్ భాగస్వాములు యూరప్లోని సుమారు రెండు డజన్ల మార్కెట్లలో ట్రాఫిక్ లైట్ తరహా లేబుళ్లను స్వచ్ఛందంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. కోకా కోలా హెచ్బీసీ అనే స్విట్జర్లాండ్కు చెందిన అనుబంధ సంస్థ తన వెబ్సైట్లో ఈ లేబుళ్లు స్పష్టమైన, పారదర్శకమైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయని పేర్కొంది. దీంతో ఒకే సంస్థ వివిధ దేశాల్లో లేబులింగ్ విషయంలో అనుసరిస్తున్న విధానాలపై కూడా ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.
మరోవైపు ప్రజారోగ్య కార్యకర్తలు ఈ వ్యవహారాన్ని ఇక్కడితో వదిలిపెట్టేందుకు సిద్ధంగా లేరు. ప్యాకేజ్డ్ ఆహారాలపై మరింత పారదర్శకమైన సమాచారం అవసరమని కోరుతూ వారు సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. ఫిబ్రవరిలో సుప్రీంకోర్టు కూడా హెచ్చరిక లేబుళ్ల అంశాన్ని పరిశీలించాలని నియంత్రణ సంస్థలను కోరింది. ఇజ్రాయెల్లో అమలవుతున్న ఎరుపు, ఆకుపచ్చ సూచికల విధానాన్ని కూడా పరిశీలించాలని సూచించింది.
కానీ మార్చిలో పరిశ్రమ ప్రతినిధులతో సమావేశం జరిగిన తర్వాత ఎఫ్ఎస్ఎస్ఏఐ ముందు భాగంలో సులభంగా అర్థమయ్యే హెచ్చరిక లేబుళ్ల విషయంలో వెనక్కి తగ్గింది. ఆగస్టులో కోర్టుకు సమర్పించిన వివరణలో అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో ప్యాకేజింగ్ విధానాలను సరిపోల్చడం కష్టమని తెలిపింది. దీంతో ఫాంటా క్యాన్లో కనిపిస్తున్న చక్కెర, కృత్రిమ రంగు వ్యత్యాసం ఇప్పుడు ఒక శీతల పానీయం విషయంలోని చిన్న తేడాగా మిగలకుండా, భారతదేశంలో వినియోగదారుడికి ఆహార సమాచారం ఎంత స్పష్టంగా చేరాలి అనే పెద్ద ప్రజారోగ్య చర్చగా మారింది.