ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లో ఒక అమ్మాయి చదువుకోవాలనుకుంటే ఆమెకు తలుపులు మూసుకుపోతాయి. ఉద్యోగం చేయాలనుకుంటే ఆంక్షలు ఎదురవుతాయి. స్వేచ్ఛగా బయటికి వెళ్లాలన్నా నిబంధనలు అడ్డుగా నిలుస్తాయి. తన జీవితంపై తానే నిర్ణయం తీసుకోవాలన్నా పరిస్థితులు అనుకూలించవు.
కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లో మహిళలు, బాలికలు ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితి ఇదే. ఇప్పుడు ఈ విధానాలపై అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టు కీలక చర్య తీసుకుంది. తాలిబన్ ప్రభుత్వంలోని అత్యున్నత స్థాయి నాయకులపై అరెస్ట్ వారెంట్లు బహిరంగం చేసింది.
అఫ్ఘనిస్థాన్‌ను 2021లో తిరిగి తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్న తర్వాత తాలిబన్లు మహిళలు, బాలికలపై అనేక కఠిన ఆంక్షలు విధించారు. ఆరో తరగతి తర్వాత బాలికల విద్యకు అడ్డుకట్ట పడింది. చాలా ఉద్యోగాల్లో మహిళలకు అవకాశం లేకుండా పోయింది. అనేక బహిరంగ ప్రదేశాల్లో వారి ప్రవేశంపై ఆంక్షలు వచ్చాయి. మహిళల వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, ప్రయాణం, భావవ్యక్తీకరణ, కుటుంబ జీవితం వంటి అంశాలపైనా పరిమితులు పెరిగాయి. ఈ విధానాలు కేవలం కొన్ని నియమాల మార్పుగా మిగిలిపోలేదు. ఒక తరం బాలికల భవిష్యత్తుపై ప్రభావం చూపే స్థాయికి చేరుకున్నాయి.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టు నలుగురు తాలిబన్ ఉన్నతాధికారులపై అరెస్ట్ వారెంట్లను బహిరంగం చేసింది. తాలిబన్ అత్యున్నత నాయకుడు హిబతుల్లా అఖుంద్‌జాదా, సుప్రీంకోర్టు అధిపతి అబ్దుల్ హకీమ్ హక్కానీ, విద్యాశాఖ మంత్రి హబీబుల్లా అఘా, ఉన్నత విద్యాశాఖ మంత్రి నేదా మహ్మద్ నదీమ్ ఈ జాబితాలో ఉన్నారు. ఈ వారెంట్లు 2025 జూలై నుంచి సెప్టెంబర్ మధ్య జారీ అయ్యాయి. అయితే అప్పటివరకు అవి రహస్యంగా ఉంచబడ్డాయి. ఇప్పుడు వాటిని బహిరంగం చేయడం ద్వారా ఈ వ్యవహారం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో మరోసారి ముందుకు వచ్చింది. ICC న్యాయమూర్తుల ప్రకారం, 2021 ఆగస్టు 15 నుంచి 2025 జనవరి 20 మధ్య తాలిబన్ అధికారులు మహిళలు, బాలికలు, LGBTQ వ్యక్తులను వారి జెండర్ ఆధారంగా హింసకు గురిచేసినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి. అంతేకాదు మహిళలు, బాలికలకు మద్దతు ఇచ్చే వ్యక్తులను కూడా రాజకీయ కారణాలతో లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్లు కోర్టు చెప్పింది. హత్య, నిర్బంధం, చిత్రహింసలు, అత్యాచారం, బలవంతపు అదృశ్యం లాంటి తీవ్రమైన నేరాలతో సంబంధం ఉన్న విధానాలను ఈ ఆరోపణల్లో కోర్టు ప్రస్తావించింది.
ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న ఒక మహిళకు చదువుకునే హక్కు ఉందా లేదా అనే దానికంటే చాలా పెద్దది. ఒక ప్రభుత్వం తన పౌరుల్లో ఒక వర్గానికి వారి జెండర్ కారణంగా విద్య, ఉద్యోగం, స్వేచ్ఛ, కుటుంబ జీవితం, భావవ్యక్తీకరణ వంటి ప్రాథమిక హక్కులను ఎంతవరకు పరిమితం చేయగలదు అనే ప్రశ్న ఇది. ఆ పరిమితులు ఒక ప్రభుత్వ విధానంగా మారినప్పుడు వాటిని అంతర్జాతీయ న్యాయ వ్యవస్థ ఎలా చూస్తుందనేదే ఇప్పుడు చర్చకు వచ్చింది.
అయితే తాలిబన్ ఈ ఆరోపణలను అంగీకరించలేదు. అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టు నిర్ణయానికి తమ ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యత ఇవ్వబోదని తాలిబన్ ప్రతినిధి తెలిపారు. తమ నాయకులు అరెస్ట్ లేదా శిక్షకు గురయ్యేలా ఎలాంటి చర్యలకు పాల్పడలేదని వారు చెబుతున్నారు. అంటే ఒకవైపు అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం తీవ్రమైన ఆరోపణలు చేస్తుంటే, మరోవైపు తాలిబన్ ఆ అధికార పరిధినే తిరస్కరిస్తోంది. ఇదే సమయంలో ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల మండలి కూడా తాలిబన్ మహిళలు, బాలికలపై అమలు చేస్తున్న విధానాలను వెనక్కి తీసుకోవాలని కోరింది. అయితే ఈ కథలో అత్యంత విషాదకరమైన విషయం ఒక అరెస్ట్ వారెంట్ బహిరంగం కావడం మాత్రమే కాదు. ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లో పుట్టిన ఒక బాలికకు తన జీవితంలో ఏం కావాలో నిర్ణయించుకునే అవకాశం ఎంతవరకు మిగిలిందనేదే అసలు ప్రశ్న. ఆమె చదువు ఎక్కడ ఆగుతుంది, ఉద్యోగం చేయగలదా, స్వేచ్ఛగా బయటికి వెళ్లగలదా, తన భవిష్యత్తును తానే ఎంచుకోగలదా అనే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఒక వ్యక్తి నిర్ణయంతో కాకుండా ప్రభుత్వ విధానాలతో నిర్ణయిస్తున్న పరిస్థితి ఏర్పడింది.
అందుకే తాలిబన్‌పై ICC చర్యను కేవలం నలుగురు వ్యక్తులపై జారీ చేసిన అరెస్ట్ వారెంట్లుగా చూడలేం. మహిళల హక్కులు, ప్రభుత్వ అధికార పరిమితులు, అంతర్జాతీయ న్యాయ వ్యవస్థ బాధ్యతలపై మరోసారి ప్రపంచం ముందుకు వచ్చిన పెద్ద ప్రశ్నగా చూడాల్సి ఉంటుంది.