Pakistan: పాకిస్థాన్‌ను 15 ‘ముక్కలు’ చేయడానికి ముమ్మరంగా ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నాయి. అక్కడి సైనిక మేజర్లైన ఆర్మీ చీఫ్ ఆసిమ్ మునీర్ తెచ్చిన ఈ ప్రతిపాదనపై ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర నిరసనలు, వ్యతిరేకత వ్యక్తమవుతున్నాయి. ప్రస్తుతం పాకిస్థాన్‌లో పంజాబ్, సింధ్, ఖైబర్ పఖ్తూంఖ్వా, బలూచిస్తాన్ అని కేవలం నాలుగు పెద్ద ప్రావిన్సులు (రాష్ట్రాలు) మాత్రమే ఉన్నాయి. వీటి స్థానంలో 12 నుంచి 15 చిన్న ప్రావిన్సులను ఏర్పాటు చేయాలని, లేదా దేశమంతటినీ కలిపి 160 చిన్న పరిపాలనా ప్రాంతాలుగా విడగొట్టాలని ఆర్మీ యోచిస్తోంది. పరిపాలన సులభంగా ఉంటుందనే నెపంతో ఆర్మీ చీఫ్ ఈ ప్రతిపాదన తెచ్చినప్పటికీ, దీని వెనుక పెద్ద రాజకీయ కుట్రే ఉందనే ప్రచారం జరుగుతోంది. అయితే, దీనిపై ఇప్పటివరకు ఎలాంటి అధికారిక ప్రకటన వెలువడలేదు.
ఈ నాలుగు ప్రాంతాల మధ్య జనాభా, విస్తీర్ణం పరంగా చాలా పెద్ద వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. పంజాబ్ ప్రావిన్స్ జనాభా ఏకంగా 12.8 కోట్లు. ఇది పాకిస్థాన్‌ మొత్తం జనాభాలో సగానికి పైమాటే. కానీ బలూచిస్తాన్ విస్తీర్ణంలో అతిపెద్దదైనప్పటికీ, అక్కడ ఉండేది కేవలం కోటిన్నర మంది మాత్రమే. పంజాబ్ లాంటి భారీ జనాభా ఉన్న ప్రాంతాన్ని పాలించడం అధికారులకు పెద్ద సవాలుగా మారింది. పల్లెటూర్లలో ఉండే ప్రజలు చిన్న పని కోసం కూడా గంటల తరబడి ప్రయాణం చేయాల్సి వస్తోంది. ఆఖరికి పంజాబ్‌లో నాలుగో వంతు మందికి కూడా తాగడానికి మంచి నీళ్లు సరిగ్గా అందడం లేదు. అందుకే చిన్న రాష్ట్రాలు ఉంటే పాలన బాగుంటుందని ఆర్మీ చీఫ్ ఆసిమ్ మునీర్ వాదిస్తున్నారు. కానీ, పాకిస్థాన్‌ ఇన్ని కష్టాల్లో ఉండటానికి కేవలం ఈ పరిపాలనా లోపాలు మాత్రమే కారణం కాదు. దేశాన్ని కుదేలు చేస్తున్న తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభం, పెరిగిపోయిన ద్రవ్యోల్బణం, కొండలా పేరుకుపోయిన అప్పులు కూడా ప్రధాన కారణాలే. పాకిస్థాన్‌ చరిత్రను ఒక్కసారి తిరగేస్తే, రెండు ఐదవ వంతుకు పైగా కాలాన్ని సైన్యమే నేరుగా పరిపాలించింది. ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలు ఉన్నప్పటికీ, అవి ఎప్పుడూ సైన్యం చేతిలో కీలు బొమ్మలుగానే మిగిలిపోయాయి. మిలిటరీ దగ్గర వేల ఎకరాల భూములు, పెద్ద పెద్ద వ్యాపారాలు ఉన్నాయి. ఇప్పుడు గనక ప్రావిన్సులను చిన్న ముక్కలుగా చేస్తే, ఆ చిన్న ప్రాంతాలన్నీ పూర్తిగా కేంద్ర ప్రభుత్వంపైనే ఆధారపడాల్సి వస్తుంది. దీనివల్ల కేంద్రంలో కూర్చుని, లేదా సైన్యం వెనుక ఉండి దేశాన్ని నడపడం మిలిటరీకి మరింత తేలికవుతుంది.
ఇక్కడ అసలు రాజకీయ కథేంటంటే…?
పంజాబ్, సింధ్ ప్రాంతాలు కేవలం పరిపాలనా విభాగాలు మాత్రమే కావు, అవి రాజకీయ అధికారానికి పెద్ద అడ్డాలు. పంజాబ్‌లో నవాజ్ షరీఫ్‌కు చెందిన PML-N పార్టీకి, సింధ్‌లో భుట్టో కుటుంబానికి చెందిన PPP పార్టీకి తిరుగులేని పట్టు ఉంది. ఈ పెద్ద ప్రావిన్సుల జనాభా, అక్కడి సీట్లే కేంద్ర ప్రభుత్వాలను డిసైడ్ చేస్తాయి. ఇప్పుడు వీటిని విడగొడితే ఆయా పార్టీల రాజకీయ బలం ముక్కలైపోతుంది. ఫలితంగా కేంద్రం, సైన్యం చెప్పిందే వేదంగా మారుతుంది. ఇదివరకే ప్రణాళికా శాఖ మంత్రి అహ్సన్ ఇక్బాల్ కూడా 12-15 రాష్ట్రాలు, 160 పరిపాలనా విభాగాలు చేయాలనే ఆలోచనను సమర్థించారు. మరోవైపు మాజీ ప్రధాని ఇమ్రాన్ ఖాన్ ప్రస్తుతం జైల్లో ఉన్నారు. PML-N, PPP పార్టీల మద్దతుతో ఆర్మీ చీఫ్ ఆసిమ్ మునీర్ తన పట్టును మరింత బిగించుకున్నారు. ఇమ్రాన్ ఖాన్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఖైబర్ పఖ్తూంఖ్వా ప్రావిన్స్‌లో పరిస్థితి మరీ ఉద్రిక్తంగా ఉంది. అక్కడి PTI పార్టీ ప్రభుత్వం, కేంద్రంతో చర్చలు విఫలం కావడంతో వేలాది మంది ఇమ్రాన్ మద్దతుదారులు ఇస్లామాబాద్ వైపు నిరసనలకు బయలుదేరారు. ప్రభుత్వం సరిహద్దులను మూసేసి భద్రతను విపరీతంగా పెంచేసింది. దీనికితోడు ఆ ప్రాంతంలో తీవ్రవాదుల హింస కూడా ఎక్కువైంది. ఇక బలూచిస్తాన్‌లో చాలా కాలంగా తిరుగుబాటు, వేర్పాటువాద ఉద్యమాలు నడుస్తున్నాయి. అక్కడ దొరికే సహజ వనరులు, ఇస్లామాబాద్ ప్రభుత్వం వాడుకుంటున్న తీరుపై స్థానికులు తీవ్ర ఆగ్రహంతో ఉన్నారు. ఇలాంటి సమయంలో బలూచిస్తాన్‌ను విడగొడితే భూములు, వనరులు, స్థానిక హక్కుల విషయంలో పెద్ద మంటలు రేగే ప్రమాదం ఉంది. అటు పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ (PoK) లో కూడా పెరిగిన పన్నులు, ధరలు, చెడు పరిపాలనపై ప్రజలు రోడ్లెక్కి నిరసనలు తెలుపుతున్నారు. ఇన్ని అంతర్గత సమస్యలు, ఉద్రిక్తతల మధ్య దేశ సరిహద్దులను, రాష్ట్రాల సరిహద్దులను మార్చడం పాకిస్థాన్‌కు అస్సలు సులువైన పని కాదు. చిన్న రాష్ట్రాల వల్ల పాలన బాగుపడుతుందని చెబుతున్నప్పటికీ, ఈ నిర్ణయం పాకిస్థాన్‌ రాజకీయ చిత్రపటాన్ని మార్చడమే కాకుండా, అధికార సమతుల్యతను దెబ్బతీసి దేశాన్ని మరింత అస్థిరతలోకి నెట్టేలా కనిపిస్తోంది.