మనుషులు సామాజిక జీవులైనట్లే.. చీమలు కూడా అత్యంత సంఘజీవులు. కలిసి జీవించడం, ఆహారం సేకరించడం, పనులను పంచుకోవడం, తమ కాలనీని రక్షించుకోవడం.. ఇలా ప్రతి పనినీ సమన్వయంతో చేస్తాయి. చీమల ఈ సమిష్టి జీవన విధానం శాస్త్రవేత్తలను కూడా ఆశ్చర్యపరుస్తూనే ఉంటుంది. మన ఇంట్లో చీమలను గమనించినప్పుడు ఒక ఆసక్తికరమైన దృశ్యం కనిపిస్తుంది. ఒక చీమ చనిపోయి కనిపిస్తే.. కొద్దిసేపటికే మరికొన్ని చీమలు అక్కడికి చేరుకుని దానిని ఎత్తుకుని మరో ప్రదేశానికి తీసుకెళ్తాయి. అసలు అవి చనిపోయిన చీమను ఎందుకు మోసుకెళ్తాయి అంటే.. దీని వెనుక ఓ ఆసక్తికరమైన శాస్త్రీయ కారణం ఉంది.
చీమలకు రసాయన భాష ఉంటుంది!
చీమలు ఒకదానితో ఒకటి ప్రధానంగా రసాయన సంకేతాల ద్వారా సమాచారాన్ని పంచుకుంటాయి. ఇందుకోసం వాటి యాంటెన్నాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఆహారం ఎక్కడ ఉంది? ప్రమాదం ఎక్కడ ఉంది? కాలనీలో ఎవరు ఉన్నారు? వంటి సమాచారాన్ని గుర్తించడంలో రసాయన సంకేతాలు ఎంతో ముఖ్యమైనవి. ఇందులో ఫెరోమోన్లు కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. అయితే చీమల రసాయన కమ్యూనికేషన్ మొత్తం ఫెరోమోన్లకే పరిమితం కాదు.
చనిపోయిన చీమను ఎలా గుర్తిస్తాయి?
చీమల శరీరంపై ఉండే రసాయన పదార్థాల్లో మరణం తర్వాత మార్పులు చోటుచేసుకుంటాయి. ముఖ్యంగా కొన్ని జాతుల చీమల్లో ఓలిక్ యాసిడ్ వంటి కొవ్వు ఆమ్లాలు మృతదేహాన్ని గుర్తించే సంకేతాలుగా పనిచేస్తాయని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ప్రయోగాల్లో ఓలిక్ యాసిడ్ను ఉపయోగించినప్పుడు కొన్ని చీమలు మృతదేహాన్ని తొలగించే ప్రవర్తనను ప్రదర్శించాయి. అయితే ఇక్కడ ఓ ముఖ్యమైన విషయం ఉంది. అన్ని చీమల జాతుల్లోనూ ఓలిక్ యాసిడ్ ఒక్కటే మృతదేహాన్ని గుర్తించే సంకేతం కాదు. జాతిని బట్టి ఇతర రసాయన పదార్థాలు కూడా ఈ ప్రక్రియలో భాగం కావచ్చు.
చనిపోయిన చీమను ఎందుకు బయటకు తీసుకెళ్తాయి?
చీమలు మృతదేహాన్ని కాలనీ నుంచి బయటకు తీసుకెళ్లే ఈ ప్రవర్తనను శాస్త్రవేత్తలు “ నెక్రోఫోరెసిస్(Necrophoresis)” అని పిలుస్తారు. ఇది చీమల కాలనీ పరిశుభ్రతలో భాగం. మృతదేహాలు, ముఖ్యంగా వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవులు లేదా ఫంగస్తో ప్రభావితమైనవి, గూడులోనే ఉండిపోతే ఇతర చీమలకు ప్రమాదం పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే చీమలు మృతదేహాలను గూడు నుంచి బయటకు తీసుకెళ్లడం ద్వారా కాలనీ ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకునే ఒక రకమైన “సోషల్ ఇమ్యూనిటీ” వ్యవస్థను ప్రదర్శిస్తాయి.
కొన్ని పరిశోధనల్లో ఫంగస్ సోకిన మృతదేహాలను చీమలు మరింత వేగంగా తొలగించినట్లు కూడా గుర్తించారు. అంటే.. ఇది కేవలం “చనిపోయిన చీమను బయటకు పడేయడం” మాత్రమే కాదు. కాలనీలో వ్యాధుల వ్యాప్తిని నియంత్రించే సామాజిక రక్షణ వ్యవస్థలో ఇది ఒక భాగం.
చీమల ప్రపంచంలో ఇదొక “కలెక్టివ్ సిస్టమ్”!
మనకు చిన్నగా కనిపించే చీమల కాలనీలో మాత్రం అద్భుతమైన సమన్వయం ఉంటుంది. ఎవరు ఆహారం వెతకాలి? ఎవరు గూడును శుభ్రం చేయాలి? ఎవరు పిల్లలను చూసుకోవాలి? ప్రమాదం వస్తే ఎలా స్పందించాలి? వంటి పనుల్లో వివిధ చీమలు వివిధ పాత్రలు పోషిస్తాయి. మృతదేహాలను తొలగించడం కూడా ఈ సమిష్టి వ్యవస్థలో భాగమే. 2024లో ప్రచురితమైన పరిశోధనలో కూడా కొన్ని చీమల కాలనీల్లో మృతదేహాలను తొలగించే పనిలో ప్రత్యేక ప్రవర్తనా పాత్రలు కనిపించినట్లు వెల్లడైంది.
అంటే.. ఒక చీమ చనిపోయినప్పుడు మిగతా చీమలు దాన్ని మోసుకెళ్లడం వెనుక భావోద్వేగం ఉందని కాదు.. కాలనీ మొత్తం ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకునే అద్భుతమైన సహజ వ్యవస్థ ఉంది. చిన్న చీమల నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సిన విషయం ఒక్కటే.. సమిష్టిగా పనిచేస్తే చిన్న జీవి కూడా పెద్ద వ్యవస్థను సమర్థంగా నడిపించగలదు.