పాకిస్థాన్ ఆర్మీ చీఫ్ అసిమ్ మునీర్ కొత్త ఎత్తుగడలు వేస్తున్నారా? తన శక్తిని మరింత పెంచుకుంటున్నారా? వ్యూహంలో భాగంగానే ఇలా చేస్తున్నారా? అంటే అవుననే వార్తలు వినిపిస్తున్నాయి.
తాజాగా పాకిస్థాన్ సైనిక వ్యవస్థలో కీలక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఫీల్డ్ మార్షల్ అసిమ్ మునీర్ ఒకేసారి ఆర్మీ చీఫ్తో పాటు చీఫ్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ ఫోర్సెస్గా బాధ్యతలు చేపట్టడంతో ఆ దేశ ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్ఫోర్స్పై మరింత కేంద్రీకృత కమాండ్ వ్యవస్థ ఏర్పడింది. ఈ మార్పు భవిష్యత్తులో భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య మరో సైనిక సంక్షోభం తలెత్తితే పాక్ స్పందించే తీరుపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉందని వార్తలు వినిపిస్తున్నాయి.
కొత్త వ్యవస్థతో మూడు సైనిక విభాగాల మధ్య సమన్వయం మరింత వేగంగా జరిగే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ.. సైనిక నిర్ణయాధికారం ఒకే వ్యక్తి చుట్టూ కేంద్రీకృతం కావడం కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ముఖ్యంగా ఆపరేషన్ సిందూర్ తరహా పరిస్థితి మరోసారి ఎదురైతే పాకిస్థాన్ సైనిక ప్రతిస్పందనపై మునీర్ ఆలోచనలు, నిర్ణయాలు మరింత ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉందని విశ్లేషణలు చెబుతున్నాయి.
ఒకే కమాండ్ వ్యవస్థ
పాకిస్థాన్ సైనిక వ్యవస్థలో అత్యంత కీలకమైన మార్పు చైర్మన్ జాయింట్ చీఫ్స్ ఆఫ్ స్టాఫ్ కమిటీ స్థానంలో సీడీఎఫ్ వ్యవస్థను తీసుకురావడం. ఇప్పుడు మునీర్ ఆర్మీ చీఫ్తో పాటు సీడీఎఫ్గా వ్యవహరిస్తున్నారు. ఉమ్మడి సైనిక కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన అంశాల్లో సీడీఎఫ్.. ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్ఫోర్స్కు పైన ఉండే కేంద్రీకృత కమాండ్ వ్యవస్థను పర్యవేక్షిస్తారు. గతంలో మూడు సైనిక విభాగాల మధ్య సమన్వయానికి ఉన్న ఒక ప్రత్యేక వ్యవస్థ స్థానంలో ఇప్పుడు మరింత ఏకీకృత కమాండ్ ఏర్పడింది. దీంతో యుద్ధ సమయంలో ఆదేశాలు, ఆపరేషనల్ ప్రాధాన్యతలు వేగంగా అమలు చేసే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే మరోవైపు పాకిస్థాన్ సైనిక వ్యూహం, నిర్ణయాలు మునీర్ చుట్టూ మరింత కేంద్రీకృతమవుతున్నాయనే అంశం కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
కొత్త వ్యవస్థ ప్రకారం.. సాయుధ దళాల ఆపరేషనల్ కమాండ్, కంట్రోల్, వివిధ సైనిక విభాగాల మధ్య సమన్వయం, మల్టీ-డొమైన్ ఇంటిగ్రేషన్ వంటి బాధ్యతలు సీడీఎఫ్ పరిధిలోకి వస్తాయి. ఇందుకోసం కొత్త డిఫెన్స్ ఫోర్సెస్ హెడ్క్వార్టర్స్ను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య సంక్షోభం ఏర్పడితే ఈ వ్యవస్థ కీలకంగా మారవచ్చు. ఎందుకంటే ఒక యుద్ధ పరిస్థితిలో భూదళాలు, వైమానిక దళం, నౌకాదళం, క్షిపణి వ్యవస్థలు, నిఘా వ్యవస్థలు, వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాల మధ్య ఒకేసారి సమన్వయం అవసరం ఉంటుంది.
ఏకీకృత కమాండ్ ఉండటం వల్ల వీటి మధ్య నిర్ణయాలు, ఆదేశాల అమలు వేగంగా జరిగే అవకాశం ఉంది. అయితే ప్రతి సైనిక విభాగానికి ప్రత్యేక కమాండర్లు, ఆపరేషనల్ వ్యవస్థలు కొనసాగుతాయి. అంటే మునీర్ ప్రతి యుద్ధ చర్యను వ్యక్తిగతంగా పర్యవేక్షిస్తారని కాదు. మొత్తం సైనిక కమాండ్కు ఆయన అగ్రస్థానంలో ఉంటారు.
కీలక సైనిక నియామకాలపైనా ప్రభావం
కొత్త డిఫెన్స్ ఫోర్సెస్ యాక్ట్ ప్రకారం సైనిక సిబ్బందికి సంబంధించిన కొన్ని కీలక అంశాల్లో సీడీఎఫ్కు గణనీయమైన అధికారాలు లభించాయి. సీనియర్ సైనిక అధికారుల రిటైర్మెంట్, సర్వీస్ కొనసాగింపు, రాజీనామా, తొలగింపు వంటి అంశాల్లో సీడీఎఫ్ పాత్ర పెరిగింది. నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో వయోపరిమితి లేదా సర్వీస్ పరిమితులను సడలించే అధికారం కూడా కల్పించారు. దీంతో సీనియర్ సైనిక నాయకత్వాన్ని ప్రభావితం చేసే విషయంలో మునీర్కు మరింత అవకాశం లభించినట్లవుతుంది. సైనిక వ్యూహం కేవలం ఆయుధాలు, యుద్ధ ప్రణాళికలపైనే ఆధారపడదు. కీలక పదవుల్లో ఎవరు ఉంటారన్నది కూడా దేశ రక్షణ విధానంపై ప్రభావం చూపుతుంది. భారత్ విషయంలో పాకిస్థాన్ సైన్యం చారిత్రకంగా భారత్ కేంద్రిత భద్రతా విధానాన్ని అనుసరిస్తున్న నేపథ్యంలో ఈ పరిణామం మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ముఖ్యంగా మూడు సైనిక విభాగాలు కలిసి వేగంగా పనిచేయాల్సిన పరిస్థితుల్లో సంస్థాగత సమన్వయానికి పట్టే సమయం తగ్గవచ్చు.
భారత్తో సంక్షోభం ఏర్పడితే ఎయిర్ డిఫెన్స్, ఫైటర్ జెట్లు, క్షిపణి బలగాలు, నౌకాదళ మోహరింపులు, నిఘా వ్యవస్థలు, భూదళాల కదలికలను సమన్వయం చేయాల్సి ఉంటుంది. కొత్త వ్యవస్థ ప్రధానంగా ఇలాంటి ఉమ్మడి కార్యకలాపాలను మరింత సమర్థంగా నిర్వహించడంపైనే దృష్టి పెడుతోంది. అయితే కమాండ్ వ్యవస్థ మారినంత మాత్రాన నిర్ణయాలు తప్పనిసరిగా వేగంగా లేదా మెరుగ్గా ఉంటాయని చెప్పలేం. రాజకీయ నాయకత్వం, నిఘా సమాచారం, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు, కమాండర్ల నిర్ణయ సామర్థ్యం కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
ఆపరేషన్ సిందూర్ అనుభవాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుంటే కొత్త వ్యవస్థ ప్రాధాన్యం మరింత స్పష్టమవుతుంది. భవిష్యత్తులో భారత్పై పెద్ద ఉగ్రదాడి లేదా సైనిక చర్య జరిగితే.. పాకిస్థాన్ తక్షణమే ప్రతీకార చర్యలు, వైమానిక దాడులు, క్షిపణుల మోహరింపు, భూదళాల కదలికలపై నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి రావచ్చు. గత వ్యవస్థలో ఇలాంటి నిర్ణయాలు సైనిక శాఖల మధ్య ఉన్న సంప్రదాయ కమాండ్, సమన్వయ వ్యవస్థల ద్వారా సాగేవి. ఇప్పుడు మాత్రం మునీర్ ఉమ్మడి కమాండ్ వ్యవస్థకు కేంద్రంగా ఉంటారు.
దీంతో పాకిస్థాన్ ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్ఫోర్స్ మధ్య సమన్వయం మరింత వేగంగా జరిగే అవకాశం ఉంది. అదే సమయంలో పాకిస్థాన్ సైనిక ఉద్దేశాలను అంచనా వేసేటప్పుడు మూడు విభాగాలను వేర్వేరు నిర్ణయ కేంద్రాలుగా చూడటం కంటే సీడీఎఫ్… ఆయన చుట్టూ ఉన్న సైనిక నాయకత్వాన్ని భారత్ మరింత నిశితంగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
ఈ సైనిక పునర్వ్యవస్థీకరణలో అత్యంత కీలకమైన అంశం ఇదే. ఇప్పటికే పాకిస్థాన్ ఆర్మీ చీఫ్గా ఉన్న మునీర్కు ఇప్పుడు సీడీఎఫ్ బాధ్యతలు కూడా దక్కాయి. దీంతో మూడు సైనిక విభాగాలపై ఆయన ప్రభావం మరింత పెరిగింది. సైనిక సిబ్బంది, ఆపరేషనల్ వ్యవహారాలపై కూడా సీడీఎఫ్కు విస్తృత అధికారాలు ఉన్నాయి. అయితే పాకిస్థాన్లో పౌర వ్యవస్థలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. ప్రధానమంత్రి ప్రభుత్వ పరంగా కీలక బాధ్యతలు నిర్వహిస్తారు. అలాగే దేశ అణ్వాయుధాలకు సంబంధించిన నిర్ణయాల్లో నేషనల్ కమాండ్ అథారిటీ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అందువల్ల పాకిస్థాన్ అణ్వాయుధాలను మునీర్కు వ్యక్తిగతంగా ఏకపక్షంగా అప్పగించినట్లు దీన్ని అర్థం చేసుకోకూడదు. అయితే సంప్రదాయ సైనిక కమాండ్ వ్యవస్థలో మాత్రం ఆయన స్థానం గణనీయంగా బలోపేతమైంది.
పాకిస్థాన్ అణ్వాయుధాల సంగతేంటి?
కొత్త వ్యవస్థలో వ్యూహాత్మక బలగాల ఆపరేషనల్ సమన్వయం కోసం ప్రత్యేకంగా కమాండర్ నేషనల్ స్ట్రాటజిక్ కమాండ్ పదవిని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ బాధ్యతలను జనరల్ సయ్యద్ ఆమర్ రజాకు అప్పగించారు. దీంతో మొత్తం సైనిక కమాండ్ సీడీఎఫ్ ఆధ్వర్యంలో ఉండగా.. వ్యూహాత్మక బలగాల ఆపరేషనల్ కమాండ్కు ప్రత్యేక వ్యవస్థ ఏర్పడింది. పాకిస్థాన్ అణ్వాయుధాల వినియోగం, కమాండ్కు సంబంధించిన కీలక నిర్ణయాల్లో నేషనల్ కమాండ్ అథారిటీ పాత్ర కొనసాగుతుంది.
భారత్కు ఏం మారుతుంది?
భారత్ ముందున్న పరిస్థితిలో రెండు విభిన్న అంశాలు ఉన్నాయి. ఒకవైపు పాకిస్థాన్ సాయుధ దళాల మధ్య సమన్వయం పెరిగి.. సంక్షోభ సమయంలో వేగంగా స్పందించే సామర్థ్యం మెరుగుపడవచ్చు. మరోవైపు సైనిక అధికారాలు మునీర్ చుట్టూ ఎక్కువగా కేంద్రీకృతం కావడంతో.. పాకిస్థాన్ వ్యూహాత్మక ప్రవర్తనపై ఒకే కీలక సైనిక నాయకుడి నిర్ణయాలు మరింత ప్రభావం చూపవచ్చు. దీంతో భవిష్యత్తులో భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య సంక్షోభాలు ఒకవైపు మరింత వ్యవస్థీకృతంగా.. మరోవైపు కొన్ని సందర్భాల్లో మరింత అనూహ్యంగా మారే అవకాశం ఉంది.
పాకిస్థాన్లో అసలు మార్పు ఇదే
కొత్త కమాండ్ వ్యవస్థ కేవలం భారత్ను దృష్టిలో పెట్టుకుని తీసుకున్న మార్పు కాదు. ఇది పాకిస్థాన్ సైన్యంలో అంతర్గత అధికార సమీకరణాన్ని కూడా మార్చుతోంది. సీడీఎఫ్ను ఏకీకృత సైనిక వ్యవస్థలో అగ్రస్థానంలో ఉంచడంతో పాటు.. సిబ్బంది, ఆపరేషన్స్పై విస్తృత అధికారాలు కల్పించారు. భారత్కు తక్షణంగా కనిపించే మార్పు.. భవిష్యత్తులో ఏదైనా సైనిక సంక్షోభం ఏర్పడితే పాకిస్థాన్ స్పందన మరింత సమన్వయంతో ఉండే అవకాశం. పాకిస్థాన్కు అంతర్గతంగా మాత్రం సైనిక అధికారాలు మునీర్ చుట్టూ మరింత కేంద్రీకృతం కావడం ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణలో అతిపెద్ద మార్పుగా కనిపిస్తోంది. భవిష్యత్తులో భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య మరో ఘర్షణ తలెత్తితే.. పాకిస్థాన్ ప్రతిస్పందన వేగం, దిశపై ఇప్పుడు సైనిక కమాండ్ వ్యవస్థ మధ్యలో ఉన్న అసిమ్ మునీర్ నిర్ణయాలు మరింత కీలకంగా మారే అవకాశం ఉంది.