మన నోట్లపై గాంధీ ఫొటో.. ఎప్పుడు..? ఎందుకు..? ఎలా..? అంతకు ముందు ఎవరి ఫొటో ఉండేది..?

గాంధీ జయంతి సందర్భంగా సోషల్ మీడియాలో ఇండియన్ కరెన్సీపై ఆయన ఫొటో ముద్రణపై ఆసక్తికర చర్చ జరిగింది. మహాత్మా గాంధీ ఫొటో ముద్రించక ముందు ఇండియన్ కరెన్సీపై ఎవరి ఫొటో ఉండేది..? అసలు ఎవరి ఫొటో లేకుండా నోట్లు ఉండేవా..? ఇలాంటి ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.

1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించాక.. కొన్ని నెలల పాటు, వలసవాద కాలం నాటి కింగ్ జార్జ్ VI చిత్రం ముద్రించి ఉన్న నోట్లను ఆర్‌బిఐ జారీ చేసింది. భారత ప్రభుత్వం 1949లో ఒక రూపాయి నోటుకు కొత్త డిజైన్‌ను తీసుకువచ్చింది. 

వాటర్‌మార్క్ విండోలో, కింగ్ జార్జ్ స్థానంలో సారనాథ్‌లోని అశోక స్తంభం సింహ రాజధాని చిహ్నాన్ని చేర్చింది. రూపాయి నోట్లను రూపొందించే బాధ్యత ఆర్‌బిఐ కరెన్సీ నిర్వహణ విభాగానికి ఉంటుందనే సంగతి తెలిసిందే. ఈ డిజైన్లకు కేంద్ర బ్యాంకు, కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి ఆమోదం పొందవలసి ఉంటుంది. 1934 నాటి ఆర్‌బిఐ చట్టంలోని సెక్షన్ 25 ప్రకారం, కేంద్ర బోర్డు చేసిన సిఫార్సులను పరిశీలించిన తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించిన విధంగానే బ్యాంక్ నోట్ల డిజైన్, రూపం ఉండాలి.

1969లో గాంధీ 100వ జయంతిని పురస్కరించుకుని ప్రత్యేక సిరీస్‌ను జారీ చేసినప్పుడు, ఆయన తొలిసారిగా భారత కరెన్సీపై కనిపించారు. అప్పటి ఆర్‌బిఐ గవర్నర్ ఎల్.కె. ఝా సంతకంతో ఉన్న ఈ కరెన్సీ నోటుపై.. సేవాగ్రామ్ ఆశ్రమంతో పాటు గాంధీ చిత్రాన్ని ముద్రించారు. ఆ తర్వాత, 1987 అక్టోబర్‌లో, గాంధీ చిత్రపటంతో కూడిన 500 రూపాయల కరెన్సీ నోట్ల సిరీస్‌ను విడుదల చేశారు. వాటర్‌మార్క్‌గా సింహ రాజధాని, అశోక స్తంభం కొనసాగింది.

1990వ దశకం నాటికి, డిజిటల్ ప్రింటింగ్, స్కానింగ్, ఫోటోగ్రఫీ మరియు జిరాక్స్ వంటి రీప్రోగ్రాఫిక్ టెక్నిక్‌లలో పురోగతి వచ్చింది. దీంతో.. కరెన్సీ నోట్లపై ఉన్న సాంప్రదాయ భద్రతా ఫీచర్లు సరిపోవని RBI భావించింది. మానవ ముఖంతో పోలిస్తే నిర్జీవ వస్తువులను నకిలీ చేయడం చాలా సులభం అని భావించిన గాంధీకి ఉన్న జాతీయ ఆదరణ కారణంగా ఆయనను ఎంపిక చేశారు. 1996లో, పాత అశోక స్తంభం బ్యాంకు నోట్ల స్థానంలో ఆర్‌బిఐ కొత్త ‘మహాత్మా గాంధీ సిరీస్’ను ప్రారంభించింది.

దృష్టి లోపం ఉన్నవారి కోసం విండోడ్ సెక్యూరిటీ థ్రెడ్, లేటెంట్ ఇమేజ్, ఇంటాగ్లియో ఫీచర్‌లతో సహా అనేక భద్రతా ఫీచర్లు కూడా ప్రవేశపెట్టారు. 2016లో, ఆర్‌బిఐ ‘మహాత్మా గాంధీ కొత్త సిరీస్’ కరెన్సీ నోట్లను ప్రకటించింది. గాంధీ ఫొటో ప్రస్తుత నోట్లపై కూడా కొనసాగుతుండగా, అదనపు భద్రతా ఫీచర్లతో పాటు నోట్ల వెనుక స్వచ్ఛ భారత్ అభియాన్ లోగోను చేర్చారు.