కుక్క కరిచిందంటే చాలు.. చాలామందిలో ఒక్కసారిగా భయం మొదలవుతుంది. రేబీస్ వస్తుందేమో, పరిస్థితి ఏంటి అనే ఆందోళన వెంటాడుతుంది. కానీ నిజానికి కుక్క కాటు తర్వాత భయపడటం కంటే వెంటనే సరైన చర్య తీసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. ఎందుకంటే రేబీస్ అనేది అత్యంత ప్రమాదకరమైన వ్యాధి అయినప్పటికీ, కాటు తర్వాత సరైన సమయంలో వైద్య చికిత్స తీసుకుంటే పూర్తిగా నివారించగల వ్యాధి. ఈ విషయాన్ని ప్రజలకు గుర్తుచేసేందుకే ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 28న వరల్డ్ రేబీస్ డే నిర్వహిస్తున్నారు. 2026లో ఈ రోజుకు “Stronger Together” అనే థీమ్ను పెట్టారు. మనుషులు, జంతువుల ఆరోగ్య వ్యవస్థలు, వైద్య సిబ్బంది, వెటర్నరీ నిపుణులు, ప్రభుత్వాలు, సమాజం కలిసి పనిచేసినప్పుడే రేబీస్ను పూర్తిగా అరికట్టగలమనే సందేశాన్ని ఈ ఏడాది థీమ్ ఇస్తోంది.
రేబీస్ అంటే ఎందుకంత ప్రమాదం?
రేబీస్ అనేది వైరస్ వల్ల వచ్చే వ్యాధి. సాధారణంగా సోకిన జంతువు లాలాజలం ద్వారా, ముఖ్యంగా కాటు లేదా గాయం ద్వారా వైరస్ మన శరీరంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా మనుషుల్లో నమోదయ్యే రేబీస్ కేసుల్లో దాదాపు 99 శాతం వరకు కుక్కల ద్వారానే వైరస్ వ్యాప్తి చెందుతోంది. పిల్లలు కూడా ఈ వ్యాధికి ఎక్కువగా గురయ్యే అవకాశం ఉంది. అత్యంత కీలకమైన విషయం ఏమిటంటే.. వైరస్ కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థకు చేరుకుని రేబీస్ లక్షణాలు బయటపడిన తర్వాత వ్యాధి దాదాపు 100 శాతం ప్రాణాంతకంగా మారుతుంది. అందుకే లక్షణాలు వచ్చే వరకు ఎదురుచూడటం కాకుండా, కాటు జరిగిన వెంటనే చర్యలు తీసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి ఏడాది వేలాది మంది రేబీస్ కారణంగా ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు. WHO తాజా వివరాల ప్రకారం, 2021 గ్లోబల్ హెల్త్ ఎస్టిమేట్స్ ఆధారంగా ఏడాదికి సుమారు 44,203 రేబీస్ మరణాలు సంభవిస్తున్నట్లు అంచనా ఉంది. అయితే బలహీనమైన సర్వైలెన్స్, సరైన నిర్ధారణ లేకపోవడం వంటి కారణాలతో వాస్తవ సంఖ్య ఇంకా ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉందని WHO చెబుతోంది. మరోవైపు WHOకు చెందిన కొన్ని అంతర్జాతీయ పేజీల్లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏటా దాదాపు 59 వేల మరణాలు సంభవిస్తున్నాయని విస్తృత అంచనా కూడా ఉంది. ఈ సంఖ్యలలో తేడా వేర్వేరు డేటా, అంచనా విధానాల వల్ల ఉంటుంది.
కుక్క కరిచిన వెంటనే ఏం చేయాలి?
ఇక్కడే అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం ఉంది. కుక్క కరిచిన వెంటనే గాయాన్ని సబ్బు, నీటితో కనీసం 15 నిమిషాల పాటు బాగా కడగాలని WHO సూచిస్తోంది. ఈ చర్య వైరస్ శరీరంలోకి వెళ్లే అవకాశాన్ని తగ్గించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఆ తర్వాత ఆలస్యం చేయకుండా సమీపంలోని వైద్య కేంద్రానికి వెళ్లి వైద్యుల సలహా తీసుకోవాలి. గాయం చిన్నదిగా కనిపించినా, రక్తం రాకపోయినా నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఎందుకంటే కాటు తీవ్రత, గాయం ఉన్న ప్రదేశం, జంతువు పరిస్థితి వంటి అంశాలను బట్టి వైద్యులు తదుపరి చికిత్సను నిర్ణయిస్తారు.
కాటు తర్వాత ఇచ్చే చికిత్సను పోస్ట్ ఎక్స్పోజర్ ప్రొఫిలాక్సిస్ (PEP) అంటారు. ఇందులో గాయం శుభ్రం చేయడం, అవసరమైన రేబీస్ వ్యాక్సిన్ కోర్సు తీసుకోవడం, కొన్ని పరిస్థితుల్లో రేబీస్ ఇమ్యూనోగ్లోబులిన్ లేదా మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీస్ ఇవ్వడం వంటివి ఉంటాయి. WHO ప్రకారం, అనుమానాస్పద జంతువు నుంచి ఎక్స్పోజర్ జరిగిన వెంటనే సరైన గాయం నిర్వహణతో పాటు నాణ్యమైన PEP అందితే మానవ రేబీస్ మరణాలను దాదాపు పూర్తిగా నివారించవచ్చు.
కేవలం మనుషులకు టీకా వేస్తే సరిపోదు
రేబీస్ను నియంత్రించడంలో మరో కీలక అంశం కుక్కలకు వ్యాక్సినేషన్. మనుషులకు చికిత్స అందించడం ఎంత ముఖ్యమో, వ్యాధి వ్యాప్తిని జంతువుల స్థాయిలో అడ్డుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం. WHO ప్రకారం, కుక్కలకు పెద్ద స్థాయిలో వ్యాక్సినేషన్ చేయడం రేబీస్ వ్యాప్తిని మూలంలోనే ఆపడానికి అత్యంత ప్రభావవంతమైన చర్యల్లో ఒకటి. అందుకే పెంపుడు కుక్కలకు క్రమం తప్పకుండా రేబీస్ వ్యాక్సిన్ వేయించడంతో పాటు, వీధి కుక్కల వ్యాక్సినేషన్ కార్యక్రమాల్లో స్థానిక సంస్థలు, వెటర్నరీ విభాగాలు, ప్రజలు కలిసి పనిచేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
భారత్లో కూడా రేబీస్ సమస్యను తక్కువగా అంచనా వేయలేం. WHO India ప్రకారం, దేశంలో ప్రతి ఏడాది సుమారు 91 లక్షల జంతు కాటు ఘటనలు జరుగుతున్నట్లు 2024లో ప్రచురించిన ICMR-NIE అంచనాలు చెబుతున్నాయి. వీటిలో మూడు వంతులకు పైగా కుక్కల కారణంగానే జరుగుతున్నాయి. అదే అధ్యయనం ప్రకారం భారత్లో ఏడాదికి సుమారు 5,726 మానవ రేబీస్ మరణాలు సంభవిస్తున్నట్లు అంచనా వేశారు.
రేబీస్ను అంతం చేయడం సాధ్యమేనా?
సాధ్యమేనని ప్రపంచంలో కొన్ని దేశాల అనుభవాలు చూపిస్తున్నాయి. తాజాగా WHO భూటాన్ను కుక్కల ద్వారా వ్యాపించే మానవ రేబీస్ను ప్రజారోగ్య సమస్యగా తొలగించిన దేశంగా ధృవీకరించింది. చిలీ, మెక్సికోతో కలిపి భూటాన్ ప్రపంచంలో ఈ స్థాయికి చేరుకున్న మూడు దేశాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. భూటాన్లో 2023 జూన్ నుంచి కుక్కల ద్వారా మానవ రేబీస్ మరణాలు నమోదుకాలేదని WHO తెలిపింది. వ్యాక్సినేషన్, నిఘా వ్యవస్థలు, ఉచిత చికిత్స, ప్రజల భాగస్వామ్యం, వివిధ విభాగాల సమన్వయం కలిసి పనిచేస్తే రేబీస్ను నియంత్రించడం సాధ్యమని ఈ ఉదాహరణ చెబుతోంది.
అందుకే వరల్డ్ రేబీస్ డే కేవలం ఒక అవగాహన దినోత్సవం కాదు. కుక్క కాటు విషయంలో అపోహలను పక్కనపెట్టి, వెంటనే గాయాన్ని శుభ్రం చేయడం, వైద్య సహాయం తీసుకోవడం, పెంపుడు జంతువులకు వ్యాక్సిన్లు వేయించడం, పిల్లలకు జంతువులతో ఎలా జాగ్రత్తగా ఉండాలో నేర్పించడం వంటి చిన్న చర్యలు పెద్ద ప్రమాదాన్ని నివారించగలవనే విషయాన్ని గుర్తుచేసే రోజు. రేబీస్ విషయంలో ఆలస్యం ప్రమాదకరం.. కానీ సరైన సమయంలో తీసుకునే చర్య మాత్రం ఒక ప్రాణాన్ని కాపాడగలదు. ఇదే 2026 వరల్డ్ రేబీస్ డే “Stronger Together” ఇచ్చే ప్రధాన సందేశం.
రేబీస్ లక్షణాలు వచ్చాక ప్రాణాంతకం
కాటు వెంటనే 15 నిమిషాలు గాయం కడగాలి
ఆలస్యం చేయకుండా PEP చికిత్స తీసుకోవాలి
కుక్కలకు వ్యాక్సిన్తోనే రేబీస్కు చెక్