వెలుగు స్పెషల్ : కీలక ఖనిజాలపైనే భవిష్యత్తు

భారతదేశ బొగ్గు,  ఖనిజ రంగాలు  చారిత్రాత్మక  పరివర్తన దశలో ఉన్నాయి. 2047కల్లా  వికసిత్ భారత్ అనే లక్ష్యాన్ని అందుకోవడంలో ఈ రంగాలు చాలా ముఖ్యపాత్ర పోషించనున్నాయి. నూతన అవకాశాలు, నూతన ఆవిష్కరణలు  ప్రపంచానికి భారత్  గొప్పతనం తెలియచేయడానికి ఇది ఒక సువర్ణావకాశం.  ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ నాయకత్వంలో ఇంధన, విద్యుత్ రంగంలో తీసుకువస్తున్న సంస్కరణలు సత్ఫలితాలను ఇస్తున్నాయి. 

పునరుత్పాదక ఇంధన,  సౌరశక్తి స్థాపిత సామర్థ్యంలో భారత్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా మూడో స్థానంలో,   పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యంలో నాలుగో స్థానంలో  ఉంది. 2014 నుంచి పునరుత్పాదక సామర్థ్యం మూడు రెట్లు పెరిగింది,  దేశంలోని  విద్యుత్తులో సగం ఇప్పుడు శిలాజేతర వనరుల నుంచి ఉత్పత్తి అవుతుంది.  

ప్రపంచం ముందు భారత్ అనుకున్న లక్ష్యం కంటే ఐదు సంవత్సరాలు ముందే సాధించింది. 2070 నాటికి నికర జీరో ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి భారత్ ముందుకు  సాగుతోంది.  లిథియం, గ్రాఫైట్, కోబాల్ట్, టైటానియం, అరుదైన మూలకాలు వంటి కీలకమైన ఖనిజాలు భవిష్యత్ ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలకు మద్దతు ఇవ్వనున్నాయి. 

ఎలక్ట్రానిక్స్,  టెలికమ్యూనికేషన్స్, రవాణా,  రక్షణ వంటి రంగాలకు ఎంతో అవసరం.  సిలికాన్, 
టెల్లూరియం, ఇండియం,  గాలియం వంటి కీలకమైన ఖనిజాలు సౌర ఫలకాలలో ఉపయోగించే ఫోటోవోల్టాయిక్ (పీవీ) సెల్స్ ఉత్పత్తికి చాలా ముఖ్యమైనవి.  డైస్ప్రోసియం,  నియోడైమియం వంటి అరుదైన మూలకాలను గాలి టర్బైన్ల కోసం శాశ్వత అయస్కాంతాలలో ఉపయోగిస్తారు.

 అధునాతన శక్తి నిల్వ వ్యవస్థలలో ఉపయోగించే లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీలు లిథియం, కోబాల్ట్,  నికెల్‌‌‌‌లపై  ఆధారపడి ఉంటాయి. చంద్రయాన్-3 మిషన్,  రాబోయే గగన్​యాన్ మిషన్లు, బెరిలియం, టంగస్టన్‌‌‌‌,  వివిధ క్రిటికల్ మినరల్స్  వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను నొక్కాణిస్తున్నాయి. పునరుత్పాదక ఇంధన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల ద్వారా ప్రపంచ నికర జీరో  నిబద్ధతలను సాధించడానికి తక్కువ కార్బన్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు మారడానికి కూడా ఇవి కీలకమైనవి.

అనిశ్చిత భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితి

అంతర్జాతీయంగా ఉన్న అనిశ్చిత  భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితి,  కేంద్రీకృత  సరఫరా గొలుసులు, కీలకమైన ఖనిజాల కోసం తీవ్రమైన పోటీ, ఇంధన పరివర్తన, ఖనిజ దౌత్యం, వాతావరణ చర్యలు, జాతీయ భద్రత ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి  ఉన్నాయి.  ప్రస్తుతం, భారతదేశం కీలకమైన ఖనిజ దిగుమతుల కోసం, ముఖ్యంగా లిథియం, కోబాల్ట్,  నికెల్,  గ్రాఫైట్ కోసం చైనాపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతోంది.

 అయితే,  నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ ( ఎన్‌‌‌‌సీఎంఎం),  గనులు, ఖనిజాలు (అభివృద్ధి,  నియంత్రణ) చట్టం 2023కి  సవరణలు వంటి విధానాల ద్వారా ఈ ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి భారత ప్రభుత్వం విశేష కృషి చేస్తోంది.  

ఒక దేశం నుంచి కీలకమైన,  అరుదైన భూమి ఖనిజాల  దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి,  భారతదేశం తన దేశీయ డిమాండ్‌‌‌‌ను తీర్చడానికి అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలోని ఇతర గమ్యస్థానాలను అన్వేషిస్తోంది.  భారత ప్రభుత్వం ఇటీవలే ఇండోనేషియా, ఫ్రాన్స్,  అర్జెంటీనాతో  కీలకమైన ఖనిజాల కోసం ఒక అవగాహనా ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. 

క్రిటికల్ మినరల్స్

క్రిటికల్ మినరల్స్​లో  స్వయంసమృద్ధి కోసం బలమైన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడానికి భారత ప్రభుత్వం 2025లో  నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ ను  ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్ కింద రాబోయే  ఏడు ఏళ్లలో 1,200 అన్వేషణ  ప్రాజెక్టుల  నిర్వహణ ఈ మిషన్ ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.  నవంబర్ 2022లో  గనుల మంత్రిత్వశాఖ ఏర్పాటు చేసిన కమిటీ 30 కీలకమైన ఖనిజాలను గుర్తించింది.  

అలాగే  గనులు,  ఖనిజాల (అభివృద్ధి, నియంత్రణ) చట్టంలోని  మొదటి షెడ్యూల్‌‌‌‌లోని పార్ట్ (డి)లో  24 కీలకమైన ఖనిజాలను చేర్చారు.  ఈ మిషన్ కింద కీలకమైన ఖనిజాలలో పరిశోధన,  ఆవిష్కరణలను ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి భారత గనుల మంత్రిత్వశాఖ, ఐ‌‌‌‌ఐ‌‌‌‌టీ  హైదరాబాద్‌‌‌‌తో సహా తొమ్మిది సంస్థలను  సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్‌‌‌‌గా  నియమించింది.  

ఈ కేంద్రాలు  భారతదేశ  శక్తి,   వ్యూహాత్మక రంగాలకు కీలకమైన ఖనిజాలను గుర్తించడం, సేకరించడం,  ప్రాసెస్ చేయడం కోసం పని చేస్తాయి. అలాగే, ఇటీవలి 2026 బడ్జెట్లో  ‘ఖనిజ సంపన్న’ తీరప్రాంత  రాష్ట్రాలైన  ఒడిశా, కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్,  తమిళనాడులలో   తవ్వకం, ప్రాసెసింగ్, పరిశోధన,  తయారీని ప్రోత్సహించడానికి ‘డెడికేటెడ్ రేర్ ఎర్త్ కారిడార్‌‌‌‌లను’ ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించారు.  2025  నవంబర్‌‌‌‌లో ప్రకటించిన $815 మిలియన్ల రేర్ ఎర్త్ -శాశ్వత- మాగ్నెట్ పథకాన్ని పూర్తి చేయడానికి ఈ కారిడార్లు ఉద్దేశించినవి. 

భారతదేశ పునరుత్పాదక శక్తి లక్ష్యం..

భారతదేశం  ప్రస్తుత పునరుత్పాదక శక్తి సామర్థ్యం 288 GW.  అయితే,  2047 నాటికి 1,800 GW సామర్థ్యాన్ని  సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ  లక్ష్యం అందుకోవాలంటే  క్రిటికల్ మినరల్స్ చాలా కీలకం. భారతదేశం 2030 నాటికి (2005 స్థాయిల నుంచి) తన  జీడీపీలో ఉద్గారాల తీవ్రతను 45% తగ్గించడం,  2030 నాటికి శిలాజేతర వనరుల నుంచి విద్యుత్ శక్తి సామర్థ్యంలో 50% సాధించడం,  2070 నాటికి నికర-సున్నా ఉద్గారాలను చేరుకోవడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.  

  చైనా, జపాన్,  కొరియా క్రిటికల్ మినరల్స్  ప్రాముఖ్యతను గ్రహించి ఆస్ట్రేలియా మార్కెట్లలో పెట్టుబడులు పెట్టాయి. భారత్  కూడా ప్రైవేట్ రంగాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ అవసరమైన కీలకమైన ఖనిజాలను పొందడానికి  ప్రయత్నిస్తోంది.  భారతదేశం తన స్థానిక వినియోగాన్ని తీర్చడానికి అర్జెంటీనా, ఆస్ట్రేలియా, అనేక ఇతర దేశాలలో అవకాశాలను అన్వేషిస్తోంది.  సరఫరా కుదింపులు, ధరల అస్థిరతలు, భౌగోళిక రాజకీయ అంతరాయాల నుండి రక్షణ కల్పించడానికి భారతదేశం కీలకమైన ఖనిజాల వ్యూహాత్మక నిల్వను ఏర్పాటు చేయాలి.

 భారతదేశ ఇంధన పరివర్తన, ఆర్థికవృద్ధి,  వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తికి క్రిటికల్ మినరల్స్ చాలా ముఖ్యమైనవి.  ప్రపంచ భాగస్వామ్యాలను ఉపయోగించుకుంటూ అన్వేషణ, ప్రాసెసింగ్,  రీసైక్లింగ్‌‌‌‌లో అంతరాలను పరిష్కరించడం వలన దిగుమతిపై  ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.  స్థిరమైన పద్ధతులు, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి,  పరిశోధనలు సరఫరా గొలుసులను బలోపేతం చేస్తాయి.  హైటెక్,  గ్రీన్ పరిశ్రమలలో భారతదేశ భవిష్యత్తును భద్రపరచడానికి ఈ సమగ్ర విధానం కీలకం. 

– ప్రసన్నకుమార్ మోటుపల్లి ,ఎన్‌‌‌‌ఎల్‌‌‌‌సి ఇండియా ,
మాజీ  సీఎండీ,ఇంధన,  విద్యుత్ రంగ నిపుణుడు

గమనిక: ఓపెన్​ పేజీకి వ్యాసాలు, లెటర్లు పంపాల్సిన మెయిల్​ ఐడీ openpage@v6velugu.com 
రచయితలు ‘వెలుగు’ కు మాత్రమే పంపుతున్నామని హామీ తప్పనిసరి రాయాలి. స్వీయ రచన అయి ఉండాలి.రచన 700 పదాలకు మించరాదు.