ప్రపంచంలో ఎన్నో దేశాల మధ్య యుద్ధాలు జరుగుతుంటాయి. కొన్ని యుద్ధాలు నెలలు, సంవత్సరాల పాటు కొనసాగుతాయి. కానీ అణ్వాయుధాల విషయంలో పరిస్థితి పూర్తిగా భిన్నం. ఒకసారి అణ్వాయుధం ఉపయోగిస్తే దాని ప్రభావం ఒక ప్రాంతానికే పరిమితం కాకుండా భారీ స్థాయిలో ప్రాణనష్టం, విధ్వంసం, పర్యావరణ ప్రభావాలకు దారితీసే ప్రమాదం ఉంది. అందుకే అణ్వాయుధాల నిర్మూలన అంశం దశాబ్దాలుగా ప్రపంచ దేశాల ముందున్న అతిపెద్ద సవాళ్లలో ఒకటిగా ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రతి ఏడాది సెప్టెంబర్ 26న ‘ఇంటర్నేషనల్ డే ఫర్ ది టోటల్ ఎలిమినేషన్ ఆఫ్ న్యూక్లియర్ వెపన్స్’ను నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ రోజు ఉద్దేశం అణ్వాయుధాల ముప్పుపై ప్రపంచ ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడం, వాటి సంపూర్ణ నిర్మూలన కోసం అంతర్జాతీయ ప్రయత్నాలను వేగవంతం చేయడం.
ఎందుకు సెప్టెంబర్ 26నే?
సెప్టెంబర్ 26ను ఈ ప్రత్యేక దినంగా గుర్తించడానికి వెనుక ఐక్యరాజ్యసమితి తీసుకున్న నిర్ణయం ఉంది. 2013లో ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ తీర్మానం 68/32 ద్వారా సెప్టెంబర్ 26ను అణ్వాయుధాల సంపూర్ణ నిర్మూలన కోసం అంతర్జాతీయ దినంగా ప్రకటించింది. 2014లో ఈ దినాన్ని తొలిసారిగా నిర్వహించారు. అణ్వాయుధాల వల్ల ఎదురయ్యే ముప్పును ప్రజలకు వివరించడం, అణ్వాయుధాలు లేని ప్రపంచం కోసం అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని పెంచడం ఈ రోజు ప్రధాన లక్ష్యాలు.
యూఎన్కి ఇది కొత్త అంశం కాదు
అణ్వాయుధాల నిర్మూలనపై ఐక్యరాజ్యసమితి ఏర్పడినప్పటి నుంచే చర్చ జరుగుతోంది. 1946లో యూఎన్ జనరల్ అసెంబ్లీ ఆమోదించిన తొలి తీర్మానాల్లోనే అణుశక్తి నియంత్రణ, అణ్వాయుధాల నిర్మూలనకు సంబంధించిన అంశాలు ఉన్నాయి. ఆ తర్వాత దశాబ్దాలుగా అణు నిరాయుధీకరణను అంతర్జాతీయ చర్చల్లో కీలక అంశంగా కొనసాగిస్తోంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాంతి, భద్రతకు సంబంధించిన నిరాయుధీకరణలో అణ్వాయుధాల నిర్మూలనను అత్యంత ప్రాధాన్యమైన లక్ష్యంగా యూఎన్ పరిగణిస్తోంది.
అణుబాంబు భయం ఎందుకంత పెద్దది?
అణ్వాయుధాల ప్రమాదం కేవలం పేలుడు సమయంలో జరిగే ప్రాణనష్టంతో ముగియదు. అణు పేలుడు తీవ్ర విధ్వంసంతో పాటు దీర్ఘకాలిక మానవతా, పర్యావరణ ప్రభావాలకు దారితీయగలదు. అందుకే అణ్వాయుధాల వినియోగం ప్రపంచ స్థాయిలో మానవతా విపత్తుకు దారితీసే ప్రమాదంగా ఐక్యరాజ్యసమితి పదేపదే హెచ్చరిస్తోంది. అణ్వాయుధాల సంఖ్య తగ్గించడం, వాటి వ్యాప్తిని అడ్డుకోవడం, చివరకు వాటిని పూర్తిగా నిర్మూలించడం కోసం వివిధ అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు, చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి.
అయినా ప్రపంచంలో అణ్వాయుధాలు ఎందుకు ఉన్నాయి?
అణ్వాయుధాల నిర్మూలనపై అంతర్జాతీయ స్థాయిలో లక్ష్యం ఉన్నప్పటికీ.. వాటిని పూర్తిగా తొలగించడం అంత సులభం కాదు. భద్రత, సైనిక వ్యూహాలు, దేశాల మధ్య పరస్పర అనుమానాలు, ‘న్యూక్లియర్ డిటరెన్స్’ వంటి అంశాలు దీనికి అడ్డంకులుగా ఉన్నాయి. 2026లోనూ ప్రపంచంలో 12,000కు పైగా అణ్వాయుధాలు ఉన్నట్లు ఐక్యరాజ్యసమితి పేర్కొంటోంది. అణ్వాయుధాలు కలిగి ఉన్న అనేక దేశాలు తమ అణు ఆయుధ వ్యవస్థలను ఆధునీకరించేందుకు దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు కొనసాగిస్తున్నాయని యూఎన్ చెబుతోంది.
ఒక తప్పిదం కూడా భారీ ప్రమాదమే..
అణ్వాయుధాల విషయంలో మరో ఆందోళనకర అంశం పొరపాట్లు, అపార్థాలు. సాంకేతిక లోపాలు, తప్పు సమాచారం లేదా దేశాల మధ్య పెరిగే ఉద్రిక్తతలు ప్రమాదకర పరిస్థితులకు దారితీయవచ్చు. అందుకే అణ్వాయుధాల నియంత్రణలో కేవలం ఆయుధాల సంఖ్య తగ్గించడం మాత్రమే కాకుండా.. దేశాల మధ్య నమ్మకం, పారదర్శకత, కమ్యూనికేషన్, దౌత్యపరమైన చర్చలు కూడా కీలకమవుతాయి. 2026 సందేశంలో యూఎన్ సెక్రటరీ జనరల్ ఆంటోనియో గుటెరస్ కూడా పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతలు, అవిశ్వాసం, సైనిక పోటీ, అణ్వాయుధాల ఆధునీకరణ ప్రపంచానికి ప్రమాదకర నీడలా మారుతున్నాయని పేర్కొన్నారు.
అణ్వాయుధాలు లేని ప్రపంచం సాధ్యమేనా?
అది ఎప్పుడు సాధ్యమవుతుందనేది స్పష్టంగా చెప్పలేని ప్రశ్న. కానీ అణ్వాయుధాల నిర్మూలన కోసం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో చర్చలు, ఒప్పందాలు కొనసాగుతున్నాయి. 2017లో ఐక్యరాజ్యసమితి ట్రీటీ ఆన్ ది ప్రొహిబిషన్ ఆఫ్ న్యూక్లియర్ వెపన్స్ను ఆమోదించింది. ఈ ఒప్పందం 2021 జనవరి 22న అమల్లోకి వచ్చింది. 2026 సెప్టెంబర్ 24 నాటికి దీనికి 75 దేశాలు పార్టీలుగా, 96 దేశాలు సంతకాలు చేసినవిగా యూఎన్ రికార్డులు చూపిస్తున్నాయి.
భవిష్యత్ తరాలకు ఎలాంటి ప్రపంచం?
అణ్వాయుధాల నిర్మూలన దినం కేవలం ఒక అంతర్జాతీయ డే కాదు. ప్రపంచ భద్రతపై ప్రతి దేశం, ప్రతి తరం ఆలోచించాల్సిన అంశాన్ని గుర్తుచేసే రోజు. అణ్వాయుధాల ముప్పు తగ్గాలంటే దేశాల మధ్య సంభాషణ, దౌత్యం, నమ్మకం, నిరాయుధీకరణ ప్రయత్నాలు కలిసి ముందుకు సాగాల్సి ఉంటుంది. 2026లోనూ అణ్వాయుధాల ప్రమాదం పెరుగుతోందని యూఎన్ హెచ్చరిస్తున్న నేపథ్యంలో.. ఈ రోజు ప్రాధాన్యం మరింత పెరిగింది. ప్రపంచాన్ని నాశనం చేసే ఆయుధాలను తయారు చేయడంలో పోటీ పడటం కంటే.. వాటిని నియంత్రించి, చివరకు పూర్తిగా నిర్మూలించే దిశగా దేశాలు కలిసి పనిచేయాలనే సందేశాన్ని ఈ అంతర్జాతీయ దినం గుర్తుచేస్తోంది.