ప్రతిరోజూ ఉదయం నిద్రలేచినప్పటి నుంచి రాత్రి పడుకునే వరకు మనం ఎన్నో వస్తువులను ఉపయోగిస్తుంటాం. పాలు, తాగునీరు, మొబైల్ ఫోన్, విద్యుత్ పరికరాలు, వాహనాలు, మందులు.. ఇలా ప్రతి విషయంలోనూ నాణ్యత, భద్రత ఎంతో ముఖ్యం. అయితే మనం కొనుగోలు చేసే వస్తువు నిజంగా నాణ్యమైనదేనా? దానిపై ఉన్న గుర్తులు ఏం చెబుతున్నాయి? ఒక వస్తువు తయారీలో పాటించాల్సిన ప్రమాణాలను ఎవరు నిర్ణయిస్తారు? ఇలాంటి ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పే అంశమే ప్రపంచ ప్రమాణాల దినోత్సవం (World Standards Day). ప్రతి ఏడాది అక్టోబర్ 14న ఈ రోజును నిర్వహిస్తారు. వివిధ రంగాల్లో అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ప్రాధాన్యాన్ని ప్రజలకు తెలియజేయడం, నాణ్యత, భద్రత, విశ్వసనీయతపై అవగాహన పెంచడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.
మన జీవితంలో ప్రమాణాలు ఎందుకంత ముఖ్యం?
ఒక ఎలక్ట్రిక్ పరికరం కొనుగోలు చేసినప్పుడు అది సురక్షితంగా పనిచేయాలి. మనం తాగే నీరు నాణ్యత ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. ఆసుపత్రుల్లో ఉపయోగించే పరికరాలు కచ్చితమైన ఫలితాలను ఇవ్వాలి. వాహనాల్లోని బ్రేకులు, సీటు బెల్టులు ప్రమాదాల సమయంలో రక్షణ కల్పించాలి. ఇవన్నీ సాధ్యమయ్యేందుకు ఉత్పత్తుల తయారీ, పరీక్షలు, పనితీరు, భద్రతకు సంబంధించిన ప్రమాణాలు అవసరం. ప్రమాణాలు లేకపోతే ఒకే రకమైన వస్తువును తయారు చేసే సంస్థలు ఒక్కొక్కటి ఒక్కో విధానాన్ని అనుసరించే అవకాశం ఉంటుంది. దీంతో నాణ్యతలో తేడాలు రావడమే కాకుండా వినియోగదారుల భద్రతకు కూడా ముప్పు ఏర్పడవచ్చు.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంగీకరించిన ప్రమాణాలు ఉంటే వివిధ దేశాల్లో తయారైన వస్తువుల నాణ్యతను పోల్చడం, వాటి భద్రతను అంచనా వేయడం సులభమవుతుంది. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి కూడా ఇవి ఉపయోగపడతాయి. ఒక దేశంలో తయారైన ఉత్పత్తి మరో దేశంలో విక్రయించేటప్పుడు దాని నాణ్యత, సాంకేతిక లక్షణాలు, భద్రతకు సంబంధించిన అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రమాణాలు సహాయపడతాయి.
వస్తువులపై ఉన్న ISI, BIS గుర్తుల అర్థం ఏమిటి?
భారతదేశంలో వస్తువుల నాణ్యత గురించి మాట్లాడినప్పుడు చాలామందికి ముందుగా గుర్తొచ్చేది ISI గుర్తు. ఇది నిర్దిష్ట ఉత్పత్తులు సంబంధిత భారతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయని సూచించే గుర్తు. అయితే ప్రతి వస్తువుపై ఈ గుర్తు ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. ఏ ఉత్పత్తికి ఏ ధ్రువీకరణ వర్తిస్తుందో దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
భారతీయ ప్రమాణాల బ్యూరో (BIS) దేశంలో ప్రమాణాల రూపకల్పన, ఉత్పత్తుల ధ్రువీకరణ వంటి ముఖ్యమైన బాధ్యతలను నిర్వహిస్తుంది. కొన్ని బంగారు, వెండి ఆభరణాలపై కనిపించే హాల్‌మార్క్ వాటి స్వచ్ఛతకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. అలాగే విద్యుత్ పరికరాలు, హెల్మెట్లు, బొమ్మలు వంటి కొన్ని ఉత్పత్తులకు వర్తించే నాణ్యత, భద్రతా నిబంధనలు వినియోగదారుల రక్షణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. అయితే ఒక గుర్తు కనిపించిందని మాత్రమే నమ్మకుండా, అది నిజమైనదా, ఆ ఉత్పత్తికి వర్తించేదేనా అనే విషయాన్ని కూడా పరిశీలించడం అవసరం.
నాణ్యత ప్రమాణాలు లేకపోతే ఏమవుతుంది?
ఒకసారి ఊహించుకోండి.. మార్కెట్లో విక్రయించే ప్రతి ఛార్జర్ ఒక్కో విధంగా తయారవుతుందని, వాటి భద్రతను పరీక్షించే ఒకే విధమైన ప్రమాణాలు లేవని. అలాంటి పరిస్థితిలో విద్యుత్ షాక్‌లు, పరికరాలు దెబ్బతినడం, అగ్నిప్రమాదాలు వంటి ప్రమాదాల ముప్పు పెరగవచ్చు. అలాగే మందుల తయారీలో నాణ్యత నియంత్రణ సరిగా లేకపోతే ప్రజల ఆరోగ్యానికి హాని కలిగే అవకాశం ఉంది. ఆహార ఉత్పత్తుల్లోనూ నాణ్యత, పరిశుభ్రతకు సంబంధించిన ప్రమాణాలు పాటించడం ఎంతో అవసరం.
ప్రమాణాలు ఉన్నంత మాత్రాన నాణ్యతకు సంబంధించిన అన్ని సమస్యలు పూర్తిగా తొలగిపోవు. వాటిని సక్రమంగా అమలు చేయడం, ఉత్పత్తులను పరీక్షించడం, నిబంధనలు ఉల్లంఘించినప్పుడు చర్యలు తీసుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం. అందుకే ప్రమాణాల రూపకల్పనతో పాటు వాటి అమలు, పర్యవేక్షణకు కూడా ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
ప్రపంచ ప్రమాణాల దినోత్సవం వెనుక చరిత్ర
అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ప్రాధాన్యాన్ని ప్రపంచానికి తెలియజేయాలనే ఉద్దేశంతో 1970లో తొలిసారిగా ప్రపంచ ప్రమాణాల దినోత్సవాన్ని నిర్వహించారు. అంతర్జాతీయ ప్రమాణీకరణ సంస్థ (ISO), అంతర్జాతీయ ఎలక్ట్రోటెక్నికల్ కమిషన్ (IEC), అంతర్జాతీయ టెలికమ్యూనికేషన్ యూనియన్ (ITU) వంటి సంస్థలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రమాణాల అభివృద్ధి, అమలులో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వేగంగా మారుతున్న ప్రస్తుత కాలంలో డిజిటల్ భద్రత, కృత్రిమ మేధస్సు, పర్యావరణ పరిరక్షణ, ఇంధన సామర్థ్యం వంటి కొత్త రంగాల్లోనూ ప్రమాణాల అవసరం పెరుగుతోంది.
వినియోగదారులుగా మనం ఏం చేయాలి?
వస్తువులు కొనుగోలు చేసేటప్పుడు ధరతో పాటు నాణ్యత, భద్రతకు కూడా ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఉత్పత్తిపై ఉన్న ధ్రువీకరణ గుర్తులు, తయారీదారు వివరాలు, గడువు తేదీ, వినియోగ సూచనలు పరిశీలించాలి. ముఖ్యంగా విద్యుత్ పరికరాలు, హెల్మెట్లు, పిల్లల బొమ్మలు వంటి భద్రతకు సంబంధించిన ఉత్పత్తులను కొనుగోలు చేసేటప్పుడు సంబంధిత ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయో లేదో చూసుకోవాలి. ఆన్‌లైన్‌లో వస్తువులు కొనుగోలు చేసేటప్పుడు కూడా కేవలం తక్కువ ధరను చూసి నిర్ణయం తీసుకోకుండా, ఉత్పత్తి వివరాలు, విక్రేత విశ్వసనీయతను పరిశీలించాలి.
ప్రమాణాలు అంటే కేవలం వస్తువులపై కనిపించే గుర్తులు మాత్రమే కాదు.. మన భద్రత, ఆరోగ్యం, నమ్మకానికి సంబంధించిన వ్యవస్థ. మనం ఉపయోగించే ప్రతి వస్తువు నాణ్యతతో ఉండాలంటే తయారీదారులు ప్రమాణాలను పాటించాలి, ప్రభుత్వ సంస్థలు పర్యవేక్షించాలి, వినియోగదారులు అవగాహనతో వ్యవహరించాలి. ప్రపంచ ప్రమాణాల దినోత్సవం మనకు గుర్తుచేసే ముఖ్యమైన విషయం ఇదే.