ఈ రాజ్యాంగ లక్ష్యాలను క్షేత్రస్థాయిలో అమలుచేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం రూపొందించిన ‘మేరీ పంచాయత్’ యాప్ పౌరుల సమాచార హక్కును, జవాబుదారీతనాన్ని సుస్థిరం చేసే ఒక చట్టబద్ధమైన సాధనం. డిజిటల్ యుగంలో పాలనను సామాన్యుడికి చేరువ చేయడమే కాకుండా, వ్యవస్థలో పేరుకుపోయిన లోపాలను సరిదిద్దడానికి ఇది ఒక గొప్ప వేదికగా నిలుస్తుంది.’మేరీ పంచాయత్’ యాప్ ద్వారా సమాచార పారదర్శకత అనేది ఒక ప్రాథమిక హక్కుగా రూపాంతరం చెందింది. గతంలో పంచాయతీ నిధుల వివరాలు పొందడం ఒక సుదీర్ఘమైన న్యాయపరమైన ప్రక్రియగా ఉండేది. సమాచార హక్కు చట్టం కింద దరఖాస్తు చేసే శ్రమ లేకుండానే.. డిజిటల్ దస్త్రాన్ని పౌరుల ముందుకు తీసుకురావడం ద్వారా యాప్ తన విశిష్టతను చాటుతోంది. ఈ యాప్ ద్వారా ప్రతి పౌరుడు తన గ్రామానికి సంబంధించిన ఆర్థిక లావాదేవీలను నిశితంగా పరిశీలించే అవకాశం లభించింది. ప్రభుత్వ నిధులు ఏ మార్గంద్వారా వస్తున్నాయి, ఏ పనులకు వినియోగిస్తున్నారు అనే అంశం ఇప్పుడు బహిరంగ రహస్యం. ప్రజా నిధులపై బహిరంగ నిఘా ఉన్నప్పుడు పాలకులు అత్యంత జాగ్రత్తగా వ్యవహరించాల్సి ఉంటుంది.
పంచాయతీ నిధులు, ఖర్చులు
భారత ప్రభుత్వ పంచాయతీరాజ్ మంత్రిత్వశాఖ ప్రవేశపెట్టిన ‘మేరీ పంచాయత్’ యాప్, గ్రామ పాలనలో పారదర్శకతను పెంచుతూ సామాన్యులకు సాధికారతను కల్పిస్తోంది. వినియోగదారులు తమ పేరు, మొబైల్ నంబర్, ఓటీపీ వెరిఫికేషన్ ద్వారా రిజిస్టర్ చేసుకుని, భద్రత కోసం పిన్ నెంబర్ సెట్ చేసుకోవడం ద్వారా ఈ యాప్‌‌‌‌లో లాగిన్ అవ్వవచ్చు. ఇందులో మీ గ్రామాన్ని ఎంచుకుంటే, సర్పంచ్, కార్యదర్శి వివరాలతోపాటు పంచాయతీకి వచ్చే నిధులు, ఖర్చులు, అభివృద్ధి పనుల పురోగతిని తెలుగులోనే సులభంగా తెలుసుకోవచ్చు. ముఖ్యంగా పంచాయతీ ఖాతాలో ప్రస్తుతం ఉన్న నగదు నిల్వ, ప్రభుత్వ పథకాల ద్వారా గ్రామానికి అందిన మొత్తం నిధులు, రోడ్లు, లైట్లు, డ్రైనేజీ పనుల కోసం చేసిన ఖర్చుల తేదీల వారీ వివరాలు, వివిధ పథకాల కింద జరిగిన ఖర్చులను ఆర్థిక సంవత్సరాలవారీగా పర్యవేక్షించవచ్చు. అంతేకాకుండా ఏవైనా సమస్యలు ఉంటే నేరుగా ఫిర్యాదు చేసే సౌలభ్యం కూడా ఈ యాప్‌‌‌‌లో ఉంది.
చట్టబద్ధమైన బాధ్యత
‘మేరీ పంచాయత్’ యాప్తో నిధుల కేటాయింపు నుంచి పనుల పూర్తి వరకు ప్రతి దశ డిజిటల్ రూపంలో శాశ్వతంగా నమోదు కావడం వల్ల భవిష్యత్తులో జరిగే ఆడిటింగ్ ప్రక్రియలకు ఇది ఒక బలమైన సాక్ష్యాధారంగా మారుతుంది. పనుల నాణ్యతలో లోపాలు ఉన్నప్పుడు భౌగోళిక గుర్తింపు కలిగిన ఛాయాచిత్రాలతో ఫిర్యాదు చేసే అవకాశం ఉండటం వల్ల వ్యవస్థాగత కుమ్మక్కును అరికట్టడానికి ఈ డిజిటల్ సాక్ష్యం తిరుగులేని ఆయుధంగా మారుతుంది. ప్రతి పైసా ఖర్చుకు సాక్ష్యాలు ప్రజల ముందు ఉండటం వల్ల పరిపాలనలో జవాబుదారీతనం దానంతట అదే పెరుగుతుంది. ఇది కేవలం పర్యవేక్షణ మాత్రమే కాదు, అధికారులపై ఉండే చట్టబద్ధమైన ఒత్తిడి. నిర్లక్ష్యం వహించే సిబ్బందిపై చర్యలు తీసుకునేలాగా ఈ వ్యవస్థను పటిష్టం చేయడం జరిగింది.
గ్రామసభలు సోషల్‌ ఆడిట్‌
గ్రామసభ అనేది గ్రామస్థాయిలోని శాసనసభ వంటిది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 243G ప్రకారం రాజ్యాంగబద్ధమైన అధికారాలను ప్రజలు ప్రత్యక్షంగా వినియోగించుకోవడానికి గ్రామసభలను ఒక శక్తిమంతమైన వేదికగా ఈ యాప్ మారుస్తుంది. సాధారణంగా గ్రామసభలు ఎప్పుడు జరుగుతాయో తెలియక ప్రజలు గందరగోళానికి గురవుతుంటారు. ఈ యాప్ ద్వారా గ్రామసభల నోటీసులు, అజెండా ముందుగానే అందరికీ అందుబాటులో ఉండటం వల్ల ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో ప్రతి ఒక్కరి భాగస్వామ్యం పెరుగుతుంది. ఇది సామాజిక తనిఖీ (సోషల్‌ ఆడిట్‌) ప్రక్రియను సులభతరం చేస్తుంది. చట్ట వ్యతిరేక నిర్ణయాలను నిరోధించడానికి, అర్హులైన లబ్ధిదారులను గుర్తించడానికి ఈ పారదర్శక వేదిక ఒక రక్షణ కవచంలా పనిచేస్తుంది. ప్రజల భాగస్వామ్యం లేని అభివృద్ధి నిష్ప్రయోజనం అనే సత్యాన్ని ఈ యాప్ నిరూపిస్తుంది.
ఫిర్యాదుల పరిష్కారం
‘మేరీ పంచాయత్’ యాప్ పౌరుల ఫిర్యాదులను నేరుగా ఉన్నతాధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లేలా రూపొందింది. ఇది పౌర సేవాహక్కు చట్టం స్ఫూర్తికి అనుగుణంగా ఉంది. ప్రతి ఫిర్యాదుకు ఒక ప్రత్యేక ఐడి ఉండటం, దాని పరిష్కార స్థితిని నిరంతరం పర్యవేక్షించే వీలుండటం వల్ల అధికారుల్లో నిర్లక్ష్య ధోరణి తగ్గుతుంది. ఒకవేళ ఫిర్యాదులను నిర్దేశించిన సమయంలోగా పరిష్కరించకపోతే బాధ్యులైన సిబ్బందిపై చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉండటం ప్రజల హక్కులకు భరోసా ఇస్తుంది. ఇది సామాన్యుడికి చట్టంపై, వ్యవస్థపై నమ్మకాన్ని కలిగిస్తుంది. సమస్యలను ప్రశ్నించే గొంతుకకు ఈ యాప్ డిజిటల్ రూపం ఇస్తుంది.
నవభారత గ్రామ నిర్మాణం..
గ్రామీణ భారతంలో చట్టబద్ధమైన పాలనను (రూల్‌ ఆఫ్ లా) స్థాపించడానికి ‘మేరీ పంచాయత్’ను ఒక శక్తిమంతమైన సాధనంగా యువత ఉపయోగించాలి. గ్రామాల్లో మౌలిక సదుపాయాల కల్పన నుంచి సామాజిక భద్రత వరకు ప్రతి అంశం ఈ యాప్ పర్యవేక్షణలో ఉండటంవల్ల సుపరిపాలన సాధ్యమవుతుంది. ఇది అధికారులపై సామాజిక ఒత్తిడిని పెంచుతుంది. ప్రతి పౌరుడు బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరిస్తూ వ్యవస్థను ప్రశ్నించినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం పరిఢవిల్లుతుంది. ఈ డిజిటల్ విప్లవం పల్లెల్లో సరికొత్త అధ్యాయాన్ని లిఖిస్తుందని ఆశిద్దాం.
– డా. కట్కూరి
న్యాయ నిపుణుడు
