దక్షిణాయనం ప్రారంభం.. నేటి నుంచి దేవతల రాత్రి ఎందుకు మొదలవుతుంది? శుభకార్యాలు చేయొచ్చా? లేదా?

జ్యోతిష్య శాస్త్రంలో సంక్రాంతి రోజుకు ఎంతో విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. సూర్య భగవానుడు ఒక రాశి నుంచి మరో రాశిలోకి ప్రవేశించే క్షణాన్ని సంక్రాంతి అంటారు. ఈ సంవత్సరం జూలై 16న సూర్యుడు మిథున రాశిని విడిచి కర్కాటక రాశిలోకి ప్రవేశించడంతో ‘కర్కాటక సంక్రాంతి’ ప్రారంభమైంది. ఈ సంక్రాంతితోనే ‘దక్షిణాయనం’ ఆరంభమవుతుంది. సనాతన ధర్మంలో దక్షిణాయనం అత్యంత పవిత్రమైన కాలంగా భావిస్తారు. ఈ రోజు నుంచి దేవతలకు రాత్రి ప్రారంభమవుతుందని పురాణాలు పేర్కొంటాయి. ఈ నేపథ్యంలో దక్షిణాయనం అంటే ఏమిటి? దీనిని దేవతల రాత్రి అని ఎందుకు అంటారు? దీని ఆధ్యాత్మిక, శాస్త్రీయ ప్రాముఖ్యత ఏమిటి? ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.

దక్షిణాయనం అంటే ఏమిటి?

జ్యోతిష్య పరంగా సూర్యుడు కర్కాటక రాశిలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత ఆయన సంచారం దక్షిణ దిశ వైపు జరిగినట్లు పరిగణిస్తారు. ఈ ఆరు నెలల కాలాన్నే దక్షిణాయనం అంటారు. అనంతరం సూర్యుడు మకర రాశిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు ఉత్తరాయనం ప్రారంభమవుతుంది. హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం, ఉత్తరాయనం దేవతలకు పగలు, దక్షిణాయనం దేవతలకు రాత్రిగా భావిస్తారు. అందువల్ల కర్కాటక సంక్రాంతి నుంచి మకర సంక్రాంతి వరకు ఉండే ఆరు నెలలను దేవతల రాత్రిగా పేర్కొంటారు.

దేవతల రాత్రి అని ఎందుకు అంటారు?

సనాతన ధర్మంలో కాలాన్ని మానవుల దృష్టితో మాత్రమే కాకుండా దేవతల దృష్టితో కూడా వివరిస్తారు. పురాణాల ప్రకారం మానవుల ఒక సంవత్సరం దేవతలకు ఒక రోజుతో సమానం. ఇందులో:

• మకర సంక్రాంతి నుంచి కర్కాటక సంక్రాంతి వరకు – దేవతల పగలు
• కర్కాటక సంక్రాంతి నుంచి మకర సంక్రాంతి వరకు – దేవతల రాత్రి

అందుకే కర్కాటక సంక్రాంతితో ప్రారంభమయ్యే దక్షిణాయనాన్ని దేవతల రాత్రి ఆరంభంగా పరిగణిస్తారు.

దక్షిణాయనానికి శాస్త్రీయ ప్రాముఖ్యత

ఖగోళ శాస్త్ర పరంగా భూమి తన అక్షంపై సుమారు 23.5 డిగ్రీల వాలుతో సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తుంది. ఈ కారణంగా సంవత్సరంలో సూర్యుడి కనిపించే స్థానంలో మార్పులు చోటుచేసుకుంటాయి. భారతీయ సంప్రదాయంలో కర్కాటక సంక్రాంతి తర్వాత సూర్యుడి కనిపించే గమనాన్ని దక్షిణ దిశ వైపు కదులుతున్నట్లుగా భావించి దానిని ‘దక్షిణాయనం’గా పేర్కొన్నారు. ఈ కాలంలో వర్షాకాలం ప్రారంభమై ప్రకృతిలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకుంటాయి. అందువల్ల ఈ సమయాన్ని ఆధ్యాత్మిక సాధనకు అనుకూలమైనదిగా ప్రాచీన ఋషులు భావించారు.

దక్షిణాయనంలోని ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత

దక్షిణాయనం ఆత్మపరిశీలన, భక్తి, ధ్యానం, జపం, తపస్సు, దానధర్మాలకు అత్యంత అనుకూలమైన కాలంగా శాస్త్రాలు వివరిస్తాయి. ఈ సమయంలో దైవారాధనకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని సూచిస్తాయి.

ఈ ఆరు నెలల వ్యవధిలోనే అనేక ప్రధాన హిందూ పండుగలు వస్తాయి. వాటిలో: శ్రావణ మాసం, నాగపంచమి, రక్షాబంధన్, శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి,
వినాయక చవితి, పితృపక్షం, శరన్నవరాత్రులు, దీపావళి వంటి మహత్తర పర్వదినాలు ఉన్నాయి.

దక్షిణాయనంలో శుభకార్యాలు చేయవచ్చా?

దక్షిణాయనం ప్రారంభమైతే అన్ని శుభకార్యాలు నిలిచిపోతాయని చాలామంది భావిస్తారు. అయితే అది పూర్తిగా సరైన అభిప్రాయం కాదు. ఈ కాలంలో: పూజలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలు, జపం, హోమాలు, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు ఎలాంటి సందేహం లేకుండా నిర్వహించవచ్చు.
అయితే వివాహం, గృహప్రవేశం, ఉపనయనం వంటి కొన్ని శుభకార్యాలు మాత్రం పంచాంగం, తిథి, నక్షత్రం, ముహూర్తం ఆధారంగా మాత్రమే నిర్ణయించబడతాయి. కాబట్టి దక్షిణాయనం ఒక్కటే ప్రమాణం కాదు.

దక్షిణాయనం ప్రారంభ రోజున ఏమి చేయాలి?

దక్షిణాయనం మొదలయ్యే రోజున కొన్ని ఆధ్యాత్మిక ఆచారాలు పాటించడం శుభప్రదంగా భావిస్తారు. ఉదయాన్నే పవిత్ర స్నానం చేయాలి. సూర్య భగవానునికి అర్ఘ్యం (జలాభిషేకం) సమర్పించాలి. ఆదిత్య హృదయం లేదా సూర్య గాయత్రీ మంత్రం పఠించాలి. బెల్లం, గోధుమలు, వస్త్రాలు, ఆహారం వంటి దానాలు చేయాలి. శివుడు, శ్రీమహావిష్ణువు, సూర్య భగవానుని భక్తితో ఆరాధించాలి. సాధ్యమైనంత వరకు ధ్యానం, జపం, సాత్విక జీవనశైలిని పాటించాలి. ఇలా చేయడం వల్ల ఆధ్యాత్మిక పురోగతి, మానసిక ప్రశాంతత, సానుకూల శక్తి లభిస్తాయని శాస్త్రాలు పేర్కొంటాయి.

(Disclaimer: దేవతల పగలు, రాత్రి, దక్షిణాయనం వంటి భావనలు హిందూ ధర్మగ్రంథాలు, పురాణాలు, జ్యోతిష్య సంప్రదాయాల్లో వివరించిన ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాల ఆధారంగా చెప్పబడినవి. ఖగోళ శాస్త్రంలో దక్షిణాయనం అనే పదానికి వివరణ భూమి-సూర్యుల గమనానికి సంబంధించిన శాస్త్రీయ అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.)