హార్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య నేడో లేదా రేపో ఒప్పందం కుదిరే అవకాశం ఉందని అమెరికా ఆర్థిక శాఖ మంత్రి స్కాట్ బెస్సెంట్ వెల్లడించారు. ఇరు దేశాల మధ్య చర్చలు కొనసాగుతున్నాయని, ప్రపంచంలో అత్యంత కీలకమైన సముద్ర మార్గాల్లో ఒకటైన హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా వాణిజ్య నౌకల రాకపోకలను త్వరలోనే పునరుద్ధరించే అవకాశం ఉందని ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు. ఆరు నెలలుగా కొనసాగుతున్న ఘర్షణకు ముగింపు పలికే దిశగా ఇది అతిపెద్ద దౌత్యపరమైన పురోగతిగా మారవచ్చని భావిస్తున్నారు. మంగళవారం సీఎన్బీసీకి చెందిన ‘స్క్వాక్ బాక్స్’ కార్యక్రమంలో మాట్లాడిన స్కాట్ బెస్సెంట్.. టెహ్రాన్తో చర్చలు కొనసాగుతున్నాయని తెలిపారు.
‘‘ఇరాన్తో మేం చర్చలు జరుపుతున్నాం. హార్ముజ్ జలసంధిని తెరిచేందుకు నేడో లేదా రేపో ఒప్పందం కుదిరే అవకాశం ఉంది. ఈ ఘర్షణలో మరింత సాధారణ పరిస్థితుల వైపు వెళ్లేందుకు ఇది దోహదపడవచ్చు’’ అని బెస్సెంట్ పేర్కొన్నారు. హార్ముజ్ జలసంధి గుండా ప్రయాణించే నౌకలపై ఇరాన్ రుసుము వసూలు చేసే అవకాశం ఉందా అని ప్రశ్నించగా.. సముద్ర మార్గాల్లో స్వేచ్ఛాయుత రాకపోకలే అమెరికా విధానమని బెస్సెంట్ స్పష్టం చేశారు. ‘‘నౌకల స్వేచ్ఛాయుత రాకపోకలకు అవకాశం ఉండాలి. గత కొన్ని రోజులుగా అక్కడ పరిస్థితులు కొంత ఉద్రిక్తంగా ఉన్నప్పటికీ.. ప్రస్తుతం కూడా పలు నౌకలు జలసంధి నుంచి బయటకు వస్తున్నాయి’’ అని తెలిపారు. బెస్సెంట్ వ్యాఖ్యల తర్వాత అంతర్జాతీయ చమురు మార్కెట్లలో ధరలు తగ్గాయి. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలు తగ్గే అవకాశం ఉందన్న అంచనాలతో అమెరికా ముడి చమురు ఫ్యూచర్స్ ధరలు దాదాపు 4 శాతం పడిపోయాయి. బ్యారెల్ ధర 77 డాలర్ల కంటే దిగువకు చేరింది.
అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ కూడా ఇరాన్తో దౌత్యపరమైన చర్చలు కొనసాగుతున్నాయని ఇటీవల పలుమార్లు పేర్కొన్నారు. అమెరికాతో ఎలాంటి ప్రత్యక్ష చర్చలు జరగడం లేదని ఇరాన్ బహిరంగంగా చెబుతున్నప్పటికీ.. తెరవెనుక చర్చలు జరుగుతున్నాయని ట్రంప్ స్పష్టం చేశారు. సోమవారం వైట్హౌస్లో మీడియాతో మాట్లాడిన ట్రంప్.. ప్రస్తుతం చర్చలు కొనసాగుతున్నాయని తెలిపారు.
అంతకుముందు ఆదివారం ఎయిర్ఫోర్స్ వన్ విమానంలో మీడియాతో మాట్లాడిన ట్రంప్.. ఖతార్, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్తో పాటు ఇతర ప్రాంతీయ భాగస్వాములు కోరడంతో ఇరాన్పై కొత్త సైనిక దాడులను తాత్కాలికంగా నిలిపివేసినట్లు తెలిపారు. దౌత్యానికి మరో అవకాశం ఇవ్వాలనే ఉద్దేశంతో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు చెప్పారు. హార్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడంతో పాటు.. భవిష్యత్తులో ఇరాన్ అణు కార్యక్రమానికి సంబంధించిన అంశాలపై కూడా చర్చలు జరగనున్నట్లు ట్రంప్ తెలిపారు.
అమెరికా చేస్తున్న ప్రకటనలను ఇరాన్ మాత్రం తోసిపుచ్చుతోంది. వాషింగ్టన్తో ప్రస్తుతం ఎలాంటి ప్రత్యక్ష చర్చలు జరపడం లేదని ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ స్పష్టం చేసింది. ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ ప్రతినిధి ఇస్మాయిల్ బఘాయీ సోమవారం మాట్లాడుతూ.. ‘‘ప్రస్తుతం అమెరికాతో మేం ఎలాంటి చర్చలు జరపడం లేదు. హార్ముజ్ జలసంధి గుండా నౌకల రాకపోకలను సురక్షితంగా కొనసాగించేందుకు ఒమన్తో మాత్రమే చర్చలు జరుపుతున్నాం’’ అని తెలిపారు. హార్ముజ్ జలసంధి గుండా కొత్త నౌకా మార్గంపై ఒమన్తో ఒక అవగాహనకు చేరువలో ఉన్నట్లు బఘాయీ గతంలో పేర్కొన్నారు. అయితే ఈ కొత్త మార్గంపై అవగాహన కుదిరినప్పటికీ.. హార్ముజ్ జలసంధిని పూర్తిగా తిరిగి తెరిచినట్లు భావించలేమని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య కొనసాగుతున్న యుద్ధానికి ముగింపు పలికే ప్రయత్నాల్లో హార్ముజ్ జలసంధి ప్రధాన అంశంగా మారింది. ఫిబ్రవరి 28న అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ కలిసి ఇరాన్పై దాడులు ప్రారంభించిన తర్వాత ఈ ఘర్షణ మొదలైంది. యుద్ధానికి ముందు హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వాణిజ్య నౌకలు స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించేవి. ప్రపంచ చమురు ఎగుమతుల్లో గణనీయమైన భాగం ఈ కీలక సముద్ర మార్గం గుండానే రవాణా అవుతుంది. అయితే ఘర్షణ ప్రారంభమైన తర్వాత ఇరాన్ జలసంధిపై తన నియంత్రణను కఠినతరం చేసింది.
జలసంధి నిర్వహణపై తమ అధికారాన్ని కొనసాగించాలని ఇరాన్ పట్టుబట్టడంతో పాటు.. ఈ మార్గం గుండా ప్రయాణించే నౌకల నుంచి రుసుము వసూలు చేయాలని ప్రతిపాదించింది. అయితే ఇరాన్ ప్రతిపాదనను అమెరికా తిరస్కరించింది. హార్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవాలనే నిబంధనతో గతంలో కుదిరిన కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం గత నెలలో విఫలమైంది. దీంతో ఇరు దేశాల మధ్య మళ్లీ ఘర్షణలు తీవ్రతరమయ్యాయి. జూన్లో కుదిరిన అవగాహన ఒప్పందాన్ని పునరుద్ధరించేందుకు మధ్యవర్తులు ప్రయత్నిస్తున్నారని ఇరాన్ పార్లమెంట్ సభ్యుడు హసన్ ఘష్ఘావీ తెలిపారు.
ఇరాన్ అధ్యక్షుడు మసూద్ పెజెష్కియన్ కూడా దౌత్య ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయని సంకేతాలిచ్చారు. ఎక్స్ వేదికగా స్పందిస్తూ.. ‘‘ప్రత్యర్థి తాను కుదుర్చుకున్న ఒప్పందానికి కట్టుబడి ఉండేలా చేయడానికి మనం ప్రయత్నించాలి’’ అని పేర్కొన్నారు.
హార్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరిచేందుకు నేడో లేదా రేపో ఒప్పందం కుదిరే అవకాశంపై అమెరికా ఆశాభావం వ్యక్తం చేస్తున్నప్పటికీ.. అమెరికాతో ప్రత్యక్ష చర్చలు జరగడం లేదని ఇరాన్ చెబుతోంది. ఈ విభిన్న ప్రకటనల మధ్య.. హార్ముజ్ జలసంధి విషయంలో ఎలాంటి ఒప్పందం కుదురుతుందనే అంశం అంతర్జాతీయంగా కీలకంగా మారింది.